Wat is filosofie?

We maken kennis met elkaar door aan te geven wat vriendschap voor onszelf betekent. Door onze ervaringen te delen krijgen we inzicht in de betekenis vanuit verschillende invalshoeken. Het is een praktische invulling van hoe ik filosofie omschrijf: we gaan op een andere manier naar het onderwerp kijken.

Daarnaast bespreek ik hoe een aantal filosofen over vriendschap geschreven heeft. Deze ochtend heb ik gekozen voor: Aristoteles, Kant en Arendt.

Het gesprek ging over

• geven en nemen in vriendschappen.
• hoe je zelf een goede vriend kunt zijn voor anderen.
• over de verschillende mogelijkheden sociale media.
• het belang van nieuwe vrienden maken.

Conclusie van de aanwezige deelnemers: het was een boeiende ochtend en een waardevol gesprek. Voor herhaling vatbaar.

Voor meer informatie kun je contact met mij opnemen.

Het bericht Gesprek over vriendschap verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Handelen

Handelen is het beginnen van iets nieuws, het is een activiteit die samenvalt met omgaan met anderen. Ieder mens is een uniek wezen. Wanneer Arendt het begrip pluraliteit gebruikt, doelt zij op de veelheid van mensen waarbij ieder mens een eigen identiteit heeft. Woorden als De mens of De mensheid passen hier niet bij. De mensheid suggereert een eenvormigheid waarbij het unieke van ieder mens verloren gaat.

Een van de kenmerken van Handelen is dat het vluchtig is, broos. Vergelijk het met het spel van een gitarist: de muziek is vluchtig en wanneer de gitarist stopt met spelen is de muziek verdwenen. Zonder herinnering is het verdwenen in de vergetelheid.

Kunst

Zo is het ook met kunst: het gaat over Handelen, over het uitdrukken van iets nieuws. Mensen geven uitdrukking aan hun leven, geven het betekenis door te handelen. Het gaat hierbij niet om nut, maar om zingeving.

Kunst vraagt om een belangloze toeschouwer. Kunst is broos en voor de eeuwigheid gemaakt.

De tentoonstelling zet mij aan tot denken over de vrijheid die ik heb om zelf te kijken en mijn mening te vormen. Het zet ook aan tot verder lezen over Arendts ideeën over de noodzaak van vrijheid.

Het bericht De kleine eeuwigheid verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Logica van het mensenleven

Snyder besteedt vooral aandacht aan 5 denkers: Frantz Fanon, Václav Havel, Leszek Kolakowski, Edith Stein en Simone Weil. Geen standaard rijtje, verrassend vind ik dat. Hij heeft veel tijd doorgebracht in Oost Europa en deze ervaringen verwerkt hij in zijn verhaal. Ook geeft hij extra aandacht aan vrouwelijke denkers, iets dat in de klassieke Westerse filosofie onderbelicht blijft. Snyder deelt vrijheid in naar de logica van een mensenleven: de jonge kinderjaren, de jeugd, het begin van volwassenheid en het volwassen leven. Dat werkt hij uit in thema’s: soevereiniteit, onvoorspelbaarheid, mobiliteit, feitelijkheid en solidariteit.

Liberty Bell

Snyder is opgegroeid in Ohio op een boerderij waar jaarlijks de Amerikaanse onafhankelijkheid gevierd werd met het luiden van een klok. Deze klok, de Liberty Bell dankte eigenlijk zijn naam aan degenen die de vrijheid nog niet gekregen hadden. Het stond symbool voor de hoop op een betere toekomst. Bijvoorbeeld voor vrouwen die geen stemrecht hadden of voor het afschaffen van de slavernij. Snyder benadrukt het belang van een overheid om deze vrijheid te kunnen realiseren.

Lichaam

In het hoofdstuk over soevereiniteit gaat het over vrij zijn als Leib. De Duitse filosofe Edith Stein gebruikt het woord Leib om haar lichaam aan te duiden. Het Duits heeft twee verschillende woorden voor het lichaam: Leib en Körper. Met Leib duidt Stein op het persoonlijke van haar eigen lichaam, van haar ervaringen als mens. Körper duidt op het onpersoonlijke op het objectiveren van lichamen.

Gezondheid

Vanuit het nadenken over lichaam gaat Snyder naar het begrip geluk. Dat heeft te maken met waar we waarde aan hechten, aan wat ons dierbaar is. Iedereen heeft andere ideeën daarbij. Maar onder alle denkers in alle tijden en in alle culturen is een punt van overeenstemming als het om geluk gaat: dat een goede gezondheid belangrijk is om gelukkig te kunnen zijn.

Wat is er nodig voor vrijheid?

Het boek heb ik nog niet uit. Ik kom in een later blog terug op de antwoorden die Snyder geeft op deze vraag. Terugkijkend naar 2024 denk ik na over mijn eigen lichaam, over pijn en over ziek zijn. Je moet de lichamen van anderen zien om je eigen lichaam te kunnen zien, aldus Stein. Dat helpt om onszelf te leren kennen en tegelijk de wereld. Misschien helpt het dat ik met anderen gesproken heb over pijn zodat ik komend jaar weer ruimte heb om verder te gaan met filosofie, het organiseren van workshops en het schrijven van blogs. En natuurlijk met dit boeiende thema: over vrijheid!

Op naar een goed 2025!

Het bericht Over vrijheid verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Wie veel vrienden heeft, heeft nog geen echte vriend.
Aristoteles (384-322 v. Chr.)

Waarom vinden we vrienden belangrijk?
Wat is de waarde van het woord vriend in onze digitale tijdperk waarin je via Facebook of een ander platform vele vrienden hebt?

In deze filosofische workshop gaan we in gesprek over vriendschap. Je krijgt informatie en we wisselen ideeën uit. De workshop wordt begeleid door Karin van Dam – de Meij, filosoof en gezondheidsvoorlichter.

Deze workshop zal plaatsvinden in de Tuinkamer van het Museum Bussemakerhuis, Ennekerdijk 11, 7622 ED Borne. Datum volgt.
De kosten zijn € 16,- per persoon. Het aantal deelnemers is maximaal 8 personen.

Heb je zin om mee te doen?
Meld je aan via de mail info@spinnenwebteksten.nl of bel 06 1345 8800.

Het bericht Workshop Over Vriendschap verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Tussentijd

Solnit gebruikt het woord tussentijd dat is ‘de tijd die nodig is om ergens heen of vandaan te wandelen, van ronddolen, van boodschappen doen’ (p. 13). Ik herken deze tijd omdat ik veel wandel en altijd gebruik maak van het openbaar vervoer. Veel mensen betreuren deze tijd, maar Solnit waardeert tussentijd, net als ik. Wandelen verbindt mensen aldus Solnit en zij illustreert dit met een beschrijving van de vele binnenruimten:

Veel mensen leven tegenwoordig in een achtereenvolgende reeks binnenruimten – thuis, auto, sportschool, kantoor, winkels – die niet met elkaar verbonden zijn. Te voet blijft alles verbonden, want onder het lopen bezet je de plekken tussen die binnenruimten, op dezelfde manier als je die binnenruimten bezet. (p.26)

Wandelen kost tijd!

Lopen is goed voor je, daarover heb ik in een eerder blog geschreven. Lopen is bedrieglijk eenvoudig met allerlei goede effecten. Toch merk ik vaak dat anderen het lastig vinden om wandelen in hun dagelijkse leven in te passen: want lopen kost tijd.
‘Ik heb geen tijd om te wandelen overdag,’ zei mijn vriendin. ‘Ik moet op tijd bij de volgende cliënt zijn.’
‘Ik moet ook op tijd bij mijn afspraken zijn,’ antwoordde ik ‘en omdat ik te voet ga en met het openbaar vervoer kan ik minder afspraken plannen op een dag. Nog een vraag: ga je naar de sportschool?’
‘Zeker’ antwoordde ze ‘en daar ga ik met de auto naar toe. Het zou wel kunnen met de fiets, maar daar heb ik ook te weinig tijd voor: na het werk moet ik nog eten en zorgen dat ik op tijd kom voor de les.’
‘Ik ga niet naar een sportschool, maar dat hoeft volgens mij ook niet want ik loop al veel overdag. Met al dat wandelen naar mijn afspraken heb ik mijn beweging wel, daar spaar ik tijd en geld!’
Verrast keek mijn vriendin mij aan: ‘Zo heb ik daar nog niet over nagedacht.’

Wandelen en denken

Veel dingen gaan in onze maatschappij sneller vanwege allerlei technologieën. Werknemers zijn productiever, maar niet vrijer. We verwachten meer van iemand omdat het sneller kan, sneller moet. Ik houd van een rustig tempo in mijn alledaagse leven en dat herken ik in Solnits Wanderlust:

Het wandelen … creëert een delicaat evenwicht tussen werken en nietsdoen, tussen zijn en doen. Het is lichamelijke arbeid die niets produceert, op gedachten, ervaringen en aankomsten na. (p.21)
Ik houd van wandelen omdat het langzaam gaat, en ik heb het vermoeden dat de geest, net als de voeten, met een tempo van zo’n vijf kilometer per uur functioneert. Als dat zo is beweegt het moderne leven sneller dan de snelheid van het denken of de bedachtzaamheid. (p.27)

Omzien naar elkaar

Wanderlust gaat over de relatie tussen wandelen en denken, over de wildernis, over tuinen, over steden en natuurgebieden. Over pelgrimages, over protestacties, over optochten. Onze lichamen zijn langzaam, kwetsbaar en soms onbetrouwbaar, aldus Solnit.

Eten, rusten, bewegen en het weer ervaren zijn de meest primaire ervaringen van in het bezit van een lichaam zijn, deze ervaring als negatief beschouwen is hetzelfde als biologie en het leven van de zintuigen veroordelen … De wereld bevindt zich niet langer op de schaal van onze lichamen maar op die van onze machines … De afname van het lopen gaat over het gebrek aan ruimte om te wandelen, maar het gaat ook over het gebrek aan tijd…. (p.306-307)

Nog even terug naar Priscilla’s voettocht tegen geweld: haar protest is ook een oproep om naar elkaar om te zien. Wandelen gaat dan over het contact leggen met mensen. Dat vind ik een mooi voorbeeld om te gebruiken in mijn workshops Over eenzaamheid voor vrijwilligers en zorgmedewerkers.

Heb je interesse in een workshop voor jouw organisatie?
Neem vrijblijvend contact op:
– mail info@spinnenwebteksten.nl
– bel 06 1345 8800

Het bericht Wandelen verbindt! verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

In deze filosofische workshop analyseren we het begrip gastvrijheid en proberen we het beter te begrijpen vanuit ethische en politieke invalshoeken. Geen pasklare antwoorden maar een verdieping die tot nieuwe inzichten kan leiden.

Je krijgt informatie over het onderwerp en we lezen verschillende teksten. Daarbij wisselen we onze eigen ideeën uit over gastvrijheid.

De workshop wordt begeleid door Karin van Dam – de Meij, filosoof en gezondheidsvoorlichter. Vanuit haar bedrijf Spinnenweb teksten is zij betrokken bij vragen rond zorg en welzijn.

Belangstelling?

Neem contact op en vraag naar de mogelijkheden. Bel 06 1345 8800 of mail info@spinnenwebteksten.nl.

Het bericht Gastvrijheid verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Filosofie begint met vragen stellen. Tijdens deze filosofische workshop onderzoeken we samen de betekenis van het thema en gaan daarover in gesprek. Over wat waardevol is in het leven, over wie bepaalt wat van waarde is en over de rol die anderen daarbij spelen. Het gaat om een open gesprek met elkaar. Daarbij lezen we samen filosofische teksten en bespreken deze.

Het bericht Waardevol en weerloos: workshop verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Keuzevrijheid versus betutteling

De discussie hierover binnen een adviesraad Sociaal Domein ging over keuzevrijheid van mensen, over hulp vragen en hulp geven en over het gevaar van betutteling. Een soortgelijke discussie volgde ik tijdens Gezondheidsdrift een uitzending van het Filosofisch Kwintet (juli 2022). Mag je kiezen om ongezond te leven? Waarom noemen we overheidsbemoeienis betuttelend terwijl agressieve reclames van commerciële bedrijven marktwerking heten? Alana Helberg Proctor (sociaalwetenschapper) plaatste de vraag over gezondheidsproblemen en het voorkomen ervan in een bredere context:

‘…. De meeste gezondheidsproblemen ….. vloeien voort uit andere problemen zoals armoede, gebrek aan onderwijs en slechte leefomstandigheden.’

Daarom vindt zij het belangrijk om sociale processen in kaart te brengen die van invloed zijn op gezondheid. Door de nadruk te leggen op het individuele gedrag van mensen gaan we voorbij aan de maatschappelijke en politieke achtergronden van gezondheid. Aan de hand van twee essays* wil ik deze vraag over preventie en politiek beantwoorden.

Ga in gesprek

In beide essays wordt het spanningsveld rond preventie beschreven tussen enerzijds een terugtredende en anderzijds een betrokken overheid. Beide essays benoemen de verschillende rollen van burgers, politici en hulpverleners en daarom is het belangrijk dat allen in gesprek gaan over normen en afwegingen. Het gaat immers niet alleen over het individuele gedrag, maar ook over de context. Neem het voorbeeld over het betalen van rekeningen en denk maar aan de huidige stijging van energielasten, de hoge inflatie en de AOW uitkering die gelijk blijft.

Terugvertaald naar de discussie binnen de adviesraad Sociaal Domein heb ik een aantal aandachtspunten voor de lokale politiek:

1. breng ervaringen van mensen met geldproblemen naar de beleidstafel van jouw gemeente.
2. start een dialoog over waarden en normen rond preventie van geldproblemen.
3. maak duidelijk zichtbaar waar mensen met hun vragen rond levensvraagstukken als armoede en stress terecht kunnen.

Wil je meer weten of zoek je een gespreksleider over preventie? Neem dan contact op!

*: Een samenvatting van de twee essays en de titels:
– Tijdig en doordacht (VNG feb 2019) van Rienk Janssens
– Preventie en vroegsignalering langs de lat van het medisch, sociaal en publieke gezondheidszorg model (Kennisplatform Noord-Holland 2017) van Carla Kolner

Zie ook mijn eerder gepubliceerd blog over Leefstijl

Het bericht Preventie en politiek! verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

De Economie van Automatisering

De invloed van robots en automatisering neemt toe in ons dagelijks leven, zelfs in de zorg zijn robots tegenwoordig aanwezig. Als samenleving verliezen we iets fundamenteels wanneer we stoppen met het verlenen van zorg voor anderen. Hertz benoemt in een viertal punten waarom zorgen voor anderen als persoon belangrijk blijft:

1. Use it or lose it: wanneer we minder met elkaar in het echte leven omgaan, worden we er slechter in.
2. Meer tijd rondbrengen met robotvrienden betekent dat we minder zin krijgen in de extra inspanningen die het vraagt om met mensen om te gaan.
3. Door samen te werken oefenen we als het ware onze spieren voor het sluiten van compromissen en wederkerigheid.
4. Voor een succesvolle democratie is het belangrijk dat de band tussen overheid en burger en tussen burgers onderling goed is.

Politiek van onverdraagzaamheid

Hertz verwijst hierbij naar het werk van Hannah Arendt over de opkomst van het totalitarisme. Wanneer mensen zich niet gezien of gehoord voelen in de samenleving, biedt dat een voedingsbodem voor totalitair bestuur. Of denk aan aanjagers van eenzaamheid: mensen met weinig vertrouwen in medeburgers en overheid, mensen met een financieel onzeker bestaan en sociaal geïsoleerde mensen. Rechtse populistische politici hebben deze oorzaken en gevolgen van eenzaamheid als beste begrepen en zij weten deze emoties uit te buiten. De populistische politiek leidt echter tot verdeeldheid en Hertz zoekt een antwoord op eenzaamheid dat mensen samenbrengt in een wereld die uit elkaar valt. Daarom pleit Hertz voor een brede aanpak van eenzaamheid waarin plek is voor iedereen.

Van links tot rechts

Het gevoel van gemeenschappelijkheid kun je niet kopen of opleggen, het kost tijdsinvestering en aandacht voor participatie. Hertz vraagt aandacht voor politici van allerlei kleuren. Aandacht voor de conservatieven die nadruk leggen op de inzet van het individu en aandacht voor de linkse partijen die inzet vanuit de overheid bepleiten. Beide invalshoeken zijn nodig naast meer aandacht voor een economie gericht op welzijn en een (stedelijke) omgeving die ontmoeten in de wijk stimuleert.

Sociaal of asociaal?

Een sprekend voorbeeld in haar boek vind ik het bankje. In sommige steden wordt het bankje ontworpen zodat het onprettig is om er lang op te zitten. Het idee is te voorkomen dat dakloze mensen of jongeren op deze plekken blijven rondhangen. In mijn eigen woonplaats ken ik gelukkig een ander voorbeeld van bankjes die samen met wijkbewoners ontworpen en gemaakt worden: het doel hiervan is elkaar ontmoeten.

 
Eenzaamheid verminderen

Hertz besluit haar boek met de woorden:

Het tegengif voor de eenzame eeuw kan uiteindelijk louter zijn dat wij er voor elkaar zijn, ongeacht wie die ander is (p. 287).

Eenzaamheid verminderen kan alleen als we met elkaar in contact komen op een manier die ons verder brengt. Het gaat dus om een manier die problemen oplost of vermindert. Dat geldt zowel in ons individuele leven als op het werk en in de politiek. We moeten weer met en voor elkaar bezig zijn. Niet voor jezelf of je eigen portemonnee. Alleen zo komen we met elkaar verder.

Wil je meer weten of in gesprek gaan over omgaan met eenzaamheid? Neem dan contact op!

Het bericht Zorgen voor elkaar: democratische brandstof! verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Cijfers

Allereerst plaatst zij kanttekeningen bij de verschillende onderzoeken en cijfers naar mensen die eenzaam zijn. Zie ook mijn blog Elk mens staat voor een verhaal. Slob wijst daarbij op het gevaar om eenzaamheid een ziekte te noemen waardoor de farmaceutische industrie vervolgens op zoek gaat naar het pilletje om eenzaamheid te bestrijden. Dat is niet de manier om met eenzaamheid om te gaan aldus Slob.

Eenzaamheid is menselijk

Eenzaamheid is een gevoel. Stel dat ik een dierbaar iemand verlies, dan mis ik degene en kan ik mij eenzaam voelen. Het ervaren van eenzaamheid is specifiek voor mensen omdat zij betekenis geven aan contacten en nadenken over hun gevoelens. Eenzaamheid ervaren maakt ons soort als mens uniek volgens Slob.

Taal en emoties

Het tegenovergestelde van eenzaamheid is je verbonden voelen en dat ervaar je in contacten met mensen die jou begrijpen. Gedeelde ervaringen horen vaak tot de meest feestelijke van het leven. Slob gaat met name in op het filosofische werk van Daniel Dennett (1942- ) over bewustzijn en taal. Woorden maken het mogelijk om anderen te begrijpen maar ook om jezelf uit te drukken. Wie je bent komt tot uiting in contact met andere mensen. Bij de een laat je meer persoonlijke emoties zien dan bij de ander. Slob plaatst dit proces in de coulissen achter het toneel. Daar heb je als het ware een innerlijke bufferzone waarin je bepaalt wat je wilt laten zien en wat je voor jezelf houdt. Zij gebruikt hiervoor de metafoor van maskers waarmee wij het leven benaderen.

Vermommingen

Haar metafoor van maskers herinnert mij aan een kleurrijk dwaas-wijs boek Waar ben je? van Toon Hermans. Hij tekent en schrijft over de vele vermommingen in ons leven. Over hoe wij het samenleven zijn kwijtgeraakt. Over het alleen gevoel. Wij herkennen de mens niet meer in elkaar omdat wij die verborgen houden. Laten we blijven hopen, daarmee eindigt Toon Hermans zijn verhaal. Uit Slobs boek haal ik vooral hoe belangrijk het is om te oefenen in sociale vaardigheden, waarin je leert om jezelf te laten zien. Dat laten zien maakt je kwetsbaar voor reacties van anderen, maar zonder die reacties is het onmogelijk om eenzaamheid te doorbreken.

Kwetsbare verbindingen

Het belangrijke handvat uit Slobs analyse gaat dus over de potentiële kracht van eenzaamheid. Het delen van jouw gevoel en het praten over eenzaamheid maakt een waardevolle verbinding met anderen mogelijk. Dit noemt Slob de gastvrije kant van eenzaamheid. Het lijkt een open deur maar dat is het niet. Slobs uitleg over maskers en bufferzone maken duidelijk dat het niet allemaal vanzelf gaat of eenvoudig is.

Wil je meer weten of in gesprek gaan over omgaan met eenzaamheid? Neem dan contact op!

Het bericht De lege hemel verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.