Mantelzorg

Mantelzorg is zorg voor een naaste: voor een partner, voor een kind of voor je ouders. Je vindt het vaak de normaalste zaak van de wereld en dat is mooi en moet vooral zo blijven. Maar deze zorg kan erg veel worden waardoor het moeilijk wordt om vol te houden. Daarom is hulp en steun voor mantelzorgers belangrijk.

Routekaart mantelzorg

In het boek En … Hoe gaat het eigenlijk met jou? geeft Marcel Garritsen praktische informatie aan mantelzorgers. Het begint met de vraag of jij jezelf als mantelzorger beschouwt. Het is een stap naar betere zorg voor jezelf waardoor je niet overspoeld raakt door het zorgen voor een ander. Zo ben je beter en langer in staat om de nodige zorg te verlenen. De tweede vraag gaat over wat de zorg voor een naaste voor jou betekent. Het antwoord hierop is een momentopname en daarom moet je deze stap vaker herhalen. Vervolgens kun je vanuit jouw ervaringen op zoek gaan naar wat je nodig hebt en wat voor jou belangrijk is. Dat is voor eenieder anders. De laatste stap is het organiseren van hulp. Bij het boek hoort een handzaam invulboekje; dat is een persoonlijk ondersteuningsplan waarin je alle stappen met vragen kunt doorlopen en jouw eigen persoonlijke aantekeningen kunt noteren.

Wegwijzer Mantelzorg

De wegwijzer Mantelzorg van het Dementienetwerk Twente geeft een overzicht van allerlei hulpmogelijkheden. Allereerst kun je terecht bij je eigen gemeente om te vragen wat mogelijk is en waar je voor hulp terecht kunt. In elke gemeente zijn welzijnsorganisaties die persoonlijke ondersteuning bieden, cursussen, lotgenotencontact of de inzet van vrijwilligers. Ook zijn er aanbieders die aanvullend praktische hulp kunnen geven.

Waar vind ik informatie?

Weet je niet meer hoe je ondersteuning moet regelen of word je van het kastje naar de muur gestuurd? Neem contact op met een onafhankelijke cliëntondersteuner. Deze hulp is gratis. De ondersteuner kijkt samen met jou wat jij nodig hebt en werkt onafhankelijk van verzekeraars en zorgorganisaties. Of schakel een mantelzorgmakelaar in. Je vindt de adressen in de wegwijzer Mantelzorg.

Waardeer mantelzorgers! Zij doen iets dat onbetaalbaar is: zorgen van mens tot mens.

Het bericht Help de mantelzorger verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Laten we niet vergeten dat elk getal voor een mens staat en elk mens voor een verhaal

Vanwege corona horen we elke dag veel getallen, over het aantal nieuwe besmettingen, over opnames in ziekenhuizen en over mensen die overleden zijn. Het zijn feiten en cijfers en daarbij ontbreken de verhalen. Een pandemie is ver weg tot een naaste ernstig ziek wordt. De kracht van verhalen zit in het uitbeelden van de emotionele ervaringen. In dit blog wil ik dieper ingaan op de betekenis van verhalen en met name op de betekenis bij eenzaamheid.

Feiten en cijfers

Als gezondheidsvoorlichter begint mijn werk meestal met het verzamelen van feiten en cijfers. Bij eenzaamheid maak ik bijvoorbeeld gebruik van uitkomsten van de gezondheidsmonitor, een vragenlijstonderzoek dat de GGD uitvoert in samenwerking met het RIVM en het CBS. De gezondheidsmonitor verzamelt feiten zodat beleidsmakers inzicht krijgen in de gezondheid van Nederlanders en hun beleid kunnen afstemmen op factoren die uit deze vragenlijsten naar voren komen. Het is dan ook belangrijk om te weten welke definitie van eenzaamheid in de vragenlijst gebruikt wordt.

Eenzaamheid

Bij eenzaamheid gaat de gezondheidsmonitor uit van het aantal contacten en de kwaliteit van deze contacten. De monitor meet sociale en emotionele eenzaamheid. Het begrip eenzaamheid kent echter meerdere omschrijvingen en een daarvan is existentiële eenzaamheid. Maak je gebruik van cijfers die uitgaan van (de waardering van) contacten dan gebruik je slechts een deel van de beleving van eenzaamheid. Heb je interesse in de vele manieren om eenzaamheid in te kleuren? Meer hierover vind je in de bundel Mag een mens eenzaam zijn? (red. Ton Jorna) waarin verschillende studies naar existentiële eenzaamheid en zingeving zijn opgenomen.

De mens centraal

Eenzaamheid benaderen vanuit getallen leidt tot een aanbod van allerlei activiteiten waar mensen gebruik van kunnen maken. De aanpak van eenzaamheid vraagt echter om maatwerk en dat betekent dat het gaat om het luisteren naar het individuele verhaal over eenzaamheid. Pas dan kun je maatwerk leveren en staat de mens centraal. Neem bijvoorbeeld het werk van Coleta Platenkamp. Zij heeft duizenden verhalen verzameld van mensen met een (chronische) ziekte en al deze verhalen geven inzicht in een ruimer begrip van wat eenzaamheid betekent voor hen.

Ieder mens een eigen verhaal

Getallen zijn belangrijk, maar ze geven slechts een deel van de informatie die we nodig hebben. Achter elk getal zit een verhaal met een rijkdom aan geleefde werkelijkheid. Door te gaan voor het verhaal achter het getal kunnen we maatwerk leveren.

Wil je meer weten of een workshop volgen over eenzaamheid?
Neem vrijblijvend contact op.

Het bericht Elk mens staat voor een verhaal verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

“Wat vind jij belangrijk pa?”
“Bezoek.”

Een schijnbaar eenvoudige vraag met een duidelijk antwoord. Mijn vader, 93 jaar oud, zit in een rolstoel en is sterk afhankelijk van zorgverleners, die hem uit bed helpen, wassen, aankleden, zijn maaltijd verzorgen, zijn post brengen, enzovoorts. Iedere week bezoek ik hem en vertel ik hem wat er in mijn leven gebeurt. Iedere week stel ik dezelfde vraag en elke keer krijg ik hetzelfde antwoord. Een antwoord dat steeds lastiger werd om in te kleuren.

Serieus nemen

Het afgelopen jaar werd het steeds moeilijker om mijn vader te bezoeken. Moeilijker omdat hij een trotse man was, die liever geen hulp ontving. Heel geleidelijk werd hij echter steeds afhankelijker. Daarom vond ik het heel bijzonder om te ervaren dat mijn vader mij hielp op momenten, dat het mij te veel werd. Wanneer ik niet meer wist wat ik moest zeggen of doen, brak er een glimlach bij hem door en begonnen zijn ogen te schitteren. Het was net alsof hij op dat moment voelde dat hij gezien werd. Hij voelde zich serieus genomen.

Onmacht delen

Vaak zat ik naast hem en nam ik samen met hem de kranten door. Of ik ging met hem naar buiten om bij de vijver te zitten en te genieten van de buitenlucht. Hij ging achteruit, langzaam maar zeker kon hij steeds minder. Soms was ik kwaad, verdrietig en opstandig tegelijk. Het was alsof mijn vader dat voelde, want dan legde hij zijn hand op mijn arm, glimlachte even en hielp mij met een paar woorden door die moeilijke momenten heen. Achteraf begrijp ik pas hoe waardevol zijn gebaar was en wat het betekende. Wij deelden ons verdriet.

Blijdschap en verdriet delen

Vaak besteden we vooral aandacht aan de positieve kanten van wat iemand kan en waar iemand blij van wordt. Daarom wilde ik ook weten wat mijn vader belangrijk vond als ik kwam. Voor mijn vader was bezoek belangrijk. Het ging echter niet alleen om bezoek, maar om echte aandacht en om het zien hoe het met hem was. Daar horen verdriet en onmacht bij. Door deze gevoelens te verbergen zijn we elkaar meer tot last dan wanneer we verdriet delen. Voor deze les ben ik mijn vader dankbaar.

Het bericht Zingeving verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Onorthodoxe wegen

Bussemaker noemt als voorbeeld het toeslagensysteem; het is een van de belangrijkste oorzaken van problematische schulden, terwijl toeslagen bedoeld waren om mensen te helpen. Daarom is het noodzaak om hokjes te overstijgen en de leefwereld van mensen centraal stellen. Kortom, om te werken vanuit menselijke waardigheid.

Het perspectief van de waardige mens

Een ander voorbeeld: iemand heeft een depressie, die veroorzaakt wordt door stress vanwege geldproblemen. Een behandeling met antidepressiva is geen geschikte oplossing. Werken vanuit het perspectief van de waardige mens vraagt om breder kijken buiten de gebaande paden en om nieuwe initiatieven. Wanneer een aanpak effectief is, is het vervolgens belangrijk om deze kennis te delen. Het landelijk opgezette Schuldenlab is een goed voorbeeld van werken vanuit waardigheid. Zo worden projecten die beproefd en effectief zijn, verder gebracht.

Filosofische inspiratie

Twee belangrijke inspiratiebronnen voor Bussemaker zijn Avishai Margalit, een hedendaagse filosoof, en Isaiah Berlin (1909-1997). Beide filosofen omschrijven een fatsoenlijke samenleving als een maatschappij waarin respect en waardigheid van mensen voorop gesteld wordt.

De kritische spiegel

Respect en waardigheid van mensen kan op verschillende manieren vorm krijgen en Bussemaker gaf een aantal invalshoeken aan, die ook voor adviesraden Sociaal Domein relevant zijn. Ten eerste is lef nodig voor maatwerk in het sociale domein. Lef om verschillende oplossingen aan te bieden op vragen van burgers. Ten tweede kunnen adviesraden schurende stelsels zichtbaar maken door gemeenten een kritische spiegel voor te houden. Bijvoorbeeld door verhalen van mensen het gemeentehuis binnen te brengen. Of door plaatsen te creëren waar mensen elkaar weer kunnen ontmoeten en op zoek kunnen gaan naar oplossingen in de lokale omgeving.

Tot slot gaf Bussemaker antwoord op de vraag Wat ons verbindt. De kern is volgens haar solidariteit en daarom besloot zij met de woorden:

“Leef vanuit omarming, vanuit het weten dat alles van waarde weerloos is. Durf nieuwsgierig te zijn en je kwetsbaar op te stellen.”

Ik vond het een inspirerende lezing, die voor mij het belang van samen regie en solidariteit illustreert.

Wil je de volledige lezing terughoren? Dat kan via deze link.

*: De Hannie van Leeuwenlezing wordt jaarlijks georganiseerd door de Koepel van Adviesraden Sociaal Domein en werd uitgesproken op 14 november 2019.

Het bericht Fatsoenlijk samenleven verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Digitale vraagbaak

Een echtpaar loopt het verpleeghuis binnen, terwijl ik met mijn vader koffiedrink aan een tafeltje op een paar passen afstand. Het echtpaar kijkt om zich heen, een zoekende blik. Dan zien ze het scherm, ze lopen erop af en drukken de knop in. Er klinkt een zoemtoon van een telefoon die overgaat. De mevrouw op het scherm kijkt hen geduldig aan, nog steeds vriendelijk lachend. “Een moment geduld alstublieft”, klinkt het nu door de hal, “ik kan u op dit moment even niet te woord staan”. Deze boodschap wordt een paar keer herhaald en wordt na enige tijd afgesloten met de boodschap: “Probeert u het later nog een keer”. Daarna wordt de lijn verbroken.

De menselijke maat!

Beduusd kijkt het echtpaar naar het scherm, waarop nog steeds de vriendelijke mevrouw hen toelacht. Daar sta je dan met jouw goede gedrag. Je hebt netjes op de knop gedrukt en in de wacht gestaan en je bent niets opgeschoten. Het is alsof je op zaterdagochtend in de rij staat bij de supermarkt en vlak voordat je aan de beurt bent, zet de kassière een bordje neer: Deze kassa gaat sluiten! Het echtpaar kijkt vragend rond en ik loop nu naar hen toe: “Kan ik u misschien helpen? U zoekt iemand?” Het echtpaar vertelt dat ze op zoek zijn naar hun buurvrouw, die met de ziekenauto hiernaartoe is gebracht. Ik loop een stukje met hen mee en wijs hen de weg naar de gang en de juiste lift, die naar de afdeling gaat waar hun buurvrouw is opgenomen. Probleem opgelost.

Het dagelijkse praatje

In onze huidige maatschappij verdwijnt het idee van het dagelijkse praatje. We zoeken zelf de weg wel met behulp van onze telefoon. Het idee dat je mensen aanspreekt, verdwijnt naar de achtergrond, omdat onze mobiele telefoon ons de weg kan wijzen. Of zoals hier in het verpleeghuis: de digitale mevrouw die 24 uur per dag bereikbaar is. Zij past in onze moderne tijd.
Wat jammer eigenlijk. Ik realiseer mij nu dat we met deze digitale oplossing ook iets missen. Het dagelijkse praatje, het verhaal waarmee mensen hier binnenkomen. Zoals deze mensen, die hun buurvrouw komen opzoeken.

Langzame tijd

In dit verpleeghuis ontmoet ik wekelijks allerlei mensen in de gang . Wanneer ik mijn tempo aanpas aan degene, die ik tegenkom en de woorden “goedemorgen” gebruik, is een praatje snel gemaakt. Het verrast mij elke keer weer, waar mensen uit zichzelf over beginnen te vertellen. Over hun hobby’s, over hun huwelijk, over de dagelijkse routine. Keer op keer bedanken mensen voor het praatje dat ik in 1 hooguit 2 minuten maak, tijdens het samen oplopen .

Het goedemorgen praatje

Veel mensen zijn gaan werken in de zorg om iets voor andere mensen te betekenen. Laten we daarom de menselijke maat in de gaten houden. Maak tijd door te lopen in plaats van te rennen. Maak elke werkdag minstens een praatje met de bewoner voor wie je werkt. Begin met een goedemorgen of goedemiddag. Schrik niet, voor je het weet, heb je een gesprek te pakken.
En dat beeldscherm? Ik zou het weghalen en een bord ophangen met de tekst: “Hebt u vragen? Stel deze gerust aan onze medewerkers of bewoners. Wij helpen u graag verder.” Deze manier van werken past helemaal in onze moderne tijd met bijbehorende visie over persoonsgericht werken.

Het bericht Goedemorgen! De menselijke maat verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.