Handelen

Handelen is het beginnen van iets nieuws, het is een activiteit die samenvalt met omgaan met anderen. Ieder mens is een uniek wezen. Wanneer Arendt het begrip pluraliteit gebruikt, doelt zij op de veelheid van mensen waarbij ieder mens een eigen identiteit heeft. Woorden als De mens of De mensheid passen hier niet bij. De mensheid suggereert een eenvormigheid waarbij het unieke van ieder mens verloren gaat.

Een van de kenmerken van Handelen is dat het vluchtig is, broos. Vergelijk het met het spel van een gitarist: de muziek is vluchtig en wanneer de gitarist stopt met spelen is de muziek verdwenen. Zonder herinnering is het verdwenen in de vergetelheid.

Kunst

Zo is het ook met kunst: het gaat over Handelen, over het uitdrukken van iets nieuws. Mensen geven uitdrukking aan hun leven, geven het betekenis door te handelen. Het gaat hierbij niet om nut, maar om zingeving.

Kunst vraagt om een belangloze toeschouwer. Kunst is broos en voor de eeuwigheid gemaakt.

De tentoonstelling zet mij aan tot denken over de vrijheid die ik heb om zelf te kijken en mijn mening te vormen. Het zet ook aan tot verder lezen over Arendts ideeën over de noodzaak van vrijheid.

Het bericht De kleine eeuwigheid verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

De Economie van Automatisering

De invloed van robots en automatisering neemt toe in ons dagelijks leven, zelfs in de zorg zijn robots tegenwoordig aanwezig. Als samenleving verliezen we iets fundamenteels wanneer we stoppen met het verlenen van zorg voor anderen. Hertz benoemt in een viertal punten waarom zorgen voor anderen als persoon belangrijk blijft:

1. Use it or lose it: wanneer we minder met elkaar in het echte leven omgaan, worden we er slechter in.
2. Meer tijd rondbrengen met robotvrienden betekent dat we minder zin krijgen in de extra inspanningen die het vraagt om met mensen om te gaan.
3. Door samen te werken oefenen we als het ware onze spieren voor het sluiten van compromissen en wederkerigheid.
4. Voor een succesvolle democratie is het belangrijk dat de band tussen overheid en burger en tussen burgers onderling goed is.

Politiek van onverdraagzaamheid

Hertz verwijst hierbij naar het werk van Hannah Arendt over de opkomst van het totalitarisme. Wanneer mensen zich niet gezien of gehoord voelen in de samenleving, biedt dat een voedingsbodem voor totalitair bestuur. Of denk aan aanjagers van eenzaamheid: mensen met weinig vertrouwen in medeburgers en overheid, mensen met een financieel onzeker bestaan en sociaal geïsoleerde mensen. Rechtse populistische politici hebben deze oorzaken en gevolgen van eenzaamheid als beste begrepen en zij weten deze emoties uit te buiten. De populistische politiek leidt echter tot verdeeldheid en Hertz zoekt een antwoord op eenzaamheid dat mensen samenbrengt in een wereld die uit elkaar valt. Daarom pleit Hertz voor een brede aanpak van eenzaamheid waarin plek is voor iedereen.

Van links tot rechts

Het gevoel van gemeenschappelijkheid kun je niet kopen of opleggen, het kost tijdsinvestering en aandacht voor participatie. Hertz vraagt aandacht voor politici van allerlei kleuren. Aandacht voor de conservatieven die nadruk leggen op de inzet van het individu en aandacht voor de linkse partijen die inzet vanuit de overheid bepleiten. Beide invalshoeken zijn nodig naast meer aandacht voor een economie gericht op welzijn en een (stedelijke) omgeving die ontmoeten in de wijk stimuleert.

Sociaal of asociaal?

Een sprekend voorbeeld in haar boek vind ik het bankje. In sommige steden wordt het bankje ontworpen zodat het onprettig is om er lang op te zitten. Het idee is te voorkomen dat dakloze mensen of jongeren op deze plekken blijven rondhangen. In mijn eigen woonplaats ken ik gelukkig een ander voorbeeld van bankjes die samen met wijkbewoners ontworpen en gemaakt worden: het doel hiervan is elkaar ontmoeten.

 
Eenzaamheid verminderen

Hertz besluit haar boek met de woorden:

Het tegengif voor de eenzame eeuw kan uiteindelijk louter zijn dat wij er voor elkaar zijn, ongeacht wie die ander is (p. 287).

Eenzaamheid verminderen kan alleen als we met elkaar in contact komen op een manier die ons verder brengt. Het gaat dus om een manier die problemen oplost of vermindert. Dat geldt zowel in ons individuele leven als op het werk en in de politiek. We moeten weer met en voor elkaar bezig zijn. Niet voor jezelf of je eigen portemonnee. Alleen zo komen we met elkaar verder.

Wil je meer weten of in gesprek gaan over omgaan met eenzaamheid? Neem dan contact op!

Het bericht Zorgen voor elkaar: democratische brandstof! verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Burgerlijke ongehoorzaamheid

Kenmerkend voor burgerlijke ongehoorzame personen is dat zij zich als groep verzetten tegen iets, dat zij onrechtvaardig vinden. Dit is een verschil met bijvoorbeeld een gewetensbezwaarde, die zich beroept op zijn individuele geweten. Wanneer meerdere gewetensbezwaarden elkaar vinden en gezamenlijk naar buiten treden, krijgt het wel een politiek karakter. Een tweede kenmerk van burgerlijke ongehoorzaamheid is volgens Arendt dat zij geweldloos handelen.

Vrijheid van meningsuiting

Wij leven in een tijd van zeer snelle verandering en Arendt voorspelt dat de rol van burgerlijke ongehoorzame personen zal toenemen in onze democratische samenlevingen. Zij pleit voor erkenning van deze personen, die de wet willen veranderen, zodat zij daar opnieuw mee kunnen instemmen. Wanneer je niets doet, niet participeert, dan stem je in en dat verwoordt Arendt als volgt: “Dissent implies consent” oftewel niet-instemmen veronderstelt wel-instemmen.

Vormen van participatie

De bekendste vorm van participatie in Nederland zijn de verkiezingen voor het parlement, de Provinciale raden en de gemeenteraden. Een actievere vorm van participatie is deelname aan een van de talloze adviesraden of commissies. Zoals bijvoorbeeld aan dorpsraden of adviesraden Sociaal Domein. Naast deze vormen is handelingsruimte noodzakelijk voor burgerlijke ongehoorzaamheid aldus Arendt. Deze personen handelen uit zorg voor een rechtvaardiger wereld. Denk bijvoorbeeld aan de actie van hulpverleners voor regelarme zorg, zodat er meer tijd overblijft om goede zorg te leveren.

Waagstuk in de zorg

Innovatie in de zorg vraagt mensen, die kritisch willen nadenken en handelen. Hierbij hebben managers, hulpverleners en patiënten / cliënten elkaar hard nodig. Het doel is samen tot mooie resultaten te komen door met elkaar in discussie te gaan en medestanders te zoeken. Dit is volgens mij het waagstuk in de zorg, waarbinnen burgerlijke ongehoorzaamheid ruimte verdient.

Het bericht Het waagstuk van de politiek of zorg? verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Twee uitspraken uit het interview wil ik met jullie delen:

• het eerste waagstuk van de openbaarheid:
  een mens geeft zich bloot als persoon in het licht van de openbaarheid. Het spreken is een vorm van handelen.

Van Eigen regie naar samen regie

Eigen regie is een veel gebruikt begrip in de huidige zorg. Het betekent zelf bepalen en gaat over wat patiënten en hun naasten willen en belangrijk vinden. Het vertalen van eigen regie naar de dagelijkse praktijk in de zorg is niet eenvoudig en daarom vraag ik aandacht voor een aantal mogelijke belemmeringen:

1. Hebben mensen gezondheidsvaardigheden om te kunnen kiezen? Denk aan mensen die laaggeletterd zijn, mensen met psychische klachten of mensen die moeite hebben om informatie te verwerken.
2. Wat is er te kiezen? Zijn er vanwege gezondheidsproblemen beperkingen in de keuzemogelijkheden? Kunnen mensen nog betekenisvol kiezen?
3. Welke ondersteuning is belangrijk om eigen regie te realiseren?
   

Op basis van praktijkvoorbeelden maak ik samen met hulpverleners onderwerpen als eigen regie, samen regie en patiëntenparticipatie concreet. Wil je meer weten?

Neem vrijblijvend contact op!

• het tweede waagstuk van vertrouwen:
  wij beginnen iets, wij spinnen onze draad in een web van betrekkingen. Dit waagstuk veronderstelt vertrouwen in de mensen.

Dit vertrouwen in het menselijke van alle mensen is mijn uitgangspunt en mensbeeld in mijn werk binnen het Sociale Domein. Voor praktijkvoorbeelden wil ik verwijzen naar het casusboekje van Stimulansz getiteld Mogelijk maken wat nodig is met de omgekeerde toets.

Je kunt dit boekje gratis bestellen via de de website van Stimulansz.

Het bericht Vertrouwen in het menselijke verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Praktijkvoorbeeld: de pedicure
Mevrouw Jansen heeft een afspraak met haar pedicure. Omdat mevrouw tijdelijk is opgenomen op een verpleegafdeling binnen het wooncomplex waar zij woont, geeft de pedicure aan, dat haar collega naar de verpleegafdeling gaat. “Dat hebben we zo verdeeld en dat is beleid” zijn haar woorden. De zoon van mevrouw Jansen gaat hier tegenin: juist nu is het voor zijn moeder belangrijk dat zij haar eigen pedicure ziet. Er zijn al zoveel nieuwe gezichten. Op aandringen van de zoon komt haar eigen pedicure de afspraak na. Mevrouw Jansen is heel blij dat haar pedicure haar spreekt en behandelt.

Hannah Arendt

Politiek filosoof Hannah Arendt (1906-1975) onderscheidt twee verschillende domeinen in het menselijk leven: dat zijn het actieve leven, waarin we dingen doen, en het innerlijke leven van de geest. Oordelen slaat een brug tussen beide werelden. In het actieve leven beschrijft Arendt drie levensvormen:

1. Het arbeiden, een cyclisch proces
2. Het werken, een lineair proces
3. Het handelen, zonder einde

Arbeiden, werken, handelen

Het arbeiden gaat over noodzakelijkheid; denk aan biologische cycli zoals de bloedsomloop of aan dagelijkse terugkerende zaken als opstaan, ontbijten en naar school of naar het werk gaan. Bij het werken of maken gaat het actieve leven een stapje verder. Het gaat om het doelgericht indelen van de wereld, over doel-middel relaties. Denk bijvoorbeeld aan het inrichten van vervoerssystemen of het maken van een gebouw. De derde levensvorm, het handelen, gaat over hoe mensen met elkaar in het openbaar spreken en hoe zij proberen overeenstemming te vinden over zaken, die eenieder aangaan. Het handelen betekent volgens Arendt echte vrijheid en deze vind je in de gemeenschap. Het is de hoogste levensvorm en de meest kwetsbare.

Het gevaar van gedachteloos werken

Onze levensvormen zetten ons aan tot denken, maar dragen ook de beperkingen van ons nadenken met zich mee. Ter illustratie wordt in het boek het begrip zelfredzaamheid in relatie tot hulpverlening beschreven vanuit deze 3 levensvormen. Vanuit het niveau van arbeiden gaat zelfredzaamheid over biologisch in stand blijven, overleven. In deze vorm gaat hulpverlening over diëten en medicatie. Zelfredzame burgers passen bij uitstek bij de tweede levensvorm, dat is het maken. In onze maatschappij draait het om de werkende mens en om de norm dat ieder mens zelfredzaam wil zijn. Hulpvragen worden vertaald naar modellen en protocollen. In de hulpverleningspraktijk bestaat echter geen pasklaar antwoord op bepaalde hulpverleningsvragen.

Handelen in de hulpverlening

Arendts begrip over handelen past het beste bij hulpverlening, omdat het gaat over nadenken over wat goede zorg is. Handelen gaat niet over het gedachteloos toepassen van regels en protocollen, maar over het in gesprek gaan met elkaar over wat goede zorg bij iemand betekent. Terug naar het praktijkvoorbeeld kunnen we nu vanuit het perspectief van handelen vragen stellen over het werk als pedicure: zijn wij bezig met voeten of met (de voeten van) mevrouw Jansen?

Doen is denken

Goede zorg gaat over met elkaar in gesprek gaan en blijven. Vaste recepten bestaan niet. Het gaat over zichtbaarheid. Maak jouw werk als hulpverlener en maak de mensen voor wie je werkt, zichtbaar. Breng in beeld wat van waarde is voor een mens. Dat is goede zorg. En verschuil niet achter regels, die niet passen bij een hulpverleningsvraag.

Het bericht Goede zorg volgens Hannah Arendt: denk na! verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.