Is het geen luxe om te praten over waar je gelukkig van wordt, wanneer je honger hebt vanwege geldproblemen?

Begin december ’22 organiseerde het Armoedepact Almelo een conferentie. Het Armoedepact verbindt verschillende organisaties die armoede bestrijden in Almelo en Chantal Walg hield een enthousiaste inleiding over positieve gezondheid.

Waar word je gelukkig van?

Bij Positieve Gezondheid gaat het niet over de afwezigheid van ziekten en beperkingen maar over het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren. Veerkracht staat centraal bij fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. Het model is bedoeld als gespreksmiddel om aan te geven hoe het met jou gaat en waar verbetering nodig is.

Deelnemers van de conferentie gingen onderling in gesprek over de betekenis van zaken als goed in je vel zitten, zorgen voor jezelf of het hebben van genoeg geld. Een van de vragen was of het geen luxe is om te praten over waar je gelukkig van wordt, wanneer je honger hebt vanwege geldproblemen? Dat deed mij denken aan politiek-filosoof Isaiah Berlin (1909-1997) en zijn uitspraken over vrijheid.

Vrijheid en eigen regie

Volgens Berlin heeft vrijheid niets te betekenen, wanneer je er geen gebruik van kunt maken omdat je bijvoorbeeld geen geld hebt om brood te kopen of omdat je ziek bent. Belangrijk is dat een overheid voldoende voorwaarden schept om vrijheid te kunnen gebruiken. Een overheid dus die een basisinkomen garandeert of medische hulp biedt. Daarnaast is het nodig dat de overheid helpt bij de vorming van dat vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren. Het begrip eigen regie vervang ik daarom liever door samen regie omdat dit uitdrukt dat het over relaties en verbinding gaat.

Gezondheidsvaardigheden

Chantal plaatste een vergelijkbare kanttekening bij het begrip eigen regie. Zij gaf aan dat het zowel om het individu als om de omgeving gaat. Dat het gaat over verbinden met andere mensen. En dat kijken naar gezondheid ook gaat over zingeving en wat belangrijk is in iemands leven. In haar boek Anders op zoek naar gezondheid zijn 42 verhalen opgenomen over de betekenis van gezondheid. Ieder verhaal eindigt met een paar vragen en met wist-je-datjes. Zodat je samen een gesprek kunt voeren.

Het is een mooi en praktisch boek dat kinderen en volwassenen handvatten biedt om met gezondheidsvaardigheden aan de gang te gaan. Helemaal passend bij het begrip samen regie.

Wil je meer weten of zoek je een gespreksleider over gezondheidsvaardigheden?

• Lees mijn blog over leefstijl.
• Neem vrijblijvend contact op!

Het bericht Anders verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Welke basis?

Alles begint met een basis. Vergelijk het met koken. Eerst zet je alle ingrediënten klaar: bloem, boter, eieren en suiker en daarna ga je er iets moois van maken. Of niet? De basis is het begin maar over welk begin hebben we het? Voordat ik ga bakken, moet ik eerst een aantal vragen beantwoorden:

• Wil ik bakken? Of koop ik liever iets lekkers in de winkel?
• Kan ik bakken? Heb ik een oven, een bakvorm, een kom, enzovoorts.
• Wat wil ik bakken? Een cake, brownies of kerstkoekjes?
• Wanneer heb ik tijd om te bakken? Of maak ik tijd?

Wat is sociaal?

Laatst sprak ik twee mensen (80-plussers) die in dezelfde straat woonden. De een vindt de buurt niet geschikt om oud in te worden, de ander zou niet weg willen. Een van de dingen die daarbij meespelen, is de verandering in de buurt. Er zijn jonge mensen in de buurt komen wonen en terwijl de een dat leuk vindt, is de ander van mening dat het wonen daardoor minder leuk is.

Het bankje

De een vertelt enthousiast over de nieuwe contacten, de ander mist juist het sociale. Jongeren hebben geen tijd, vertelt de een mij. De ander beschrijft enthousiast hoe jong en oud er samen op uit gaan naar de film en na afloop naar het café. Wat zoek je? Waar vind je dat? In mijn eigen straat wonen ook jonge en oudere mensen. Gelukkig hebben we een bankje in de straat waar iedereen gebruik van kan maken. Waar je elkaar kunt ontmoeten. Dat beeld maakt het begrip sociale basis voor mij tastbaar.

Praat met elkaar

Laten we afspreken dat we voorbeelden zoeken. Dat we beleidstaal gaan omzetten in zaken die we kunnen beleven met onze zintuigen en dat betekent dat we deze kunnen zien, horen of voelen. Dat we in gesprek gaan met de mensen die met beleid te maken krijgen om er achter te komen wat zij vinden.

Wanneer ik ga bakken, bedenk ik eerst wat ik wil maken en wat ik daarvoor nodig heb, voordat ik het kan uitvoeren. Beleid ontwikkelen is daarmee te vergelijken. Stel duidelijke doelen, geef aan hoe je succes gaat meten en ga in gesprek met gebruikers of het doel bereikt is. Oftewel: ga op dat bankje zitten en praten. Trek daar heldere conclusies uit en doe er iets mee. Heb het over wat mensen kunnen en willen, heb het over hoe we dat samen in kunnen vullen.

Kortom: laten we meer bankjes neerzetten!

Het bericht Het bankje verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Kwetsbare jongeren

Uit grootschalig onderzoek blijkt dat mensen die als kind mishandeld, verwaarloosd of misbruikt zijn op latere leeftijd een grotere kans op (chronische) ziekten hebben en op een korter leven. De verklaring hiervoor is dat nadelige jeugdervaringen effect hebben op de hersenen: het beschadigt de structuur, het ontregelt de stress huishouding en het tast het emotionele geheugen aan. Een brein onder stress heeft moeite om de juiste keuzes te maken. Glissenaar gaat in haar boek dieper in op de betekenis van kwetsbaarheid en zij gebruikt hiervoor de term precariteit.

Precariteit en precariaat

Precariteit komt van precair (kwetsbaar) en van proletariaat (de armste klasse van de samenleving). De term komt van Michel Foucault (1926-1984), filosoof, en hij geeft hiermee aan hoe onzekerheid onze samenleving steeds meer doordringt. Kwetsbaarheid is niet eenvoudig te definiëren. Iedereen heeft een vorm van kwetsbaar zijn. Daarom is het belangrijk om kwetsbaarheid te benaderen vanuit meerdere lagen die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Zo gebruikt het Sociaal Cultureel Planbureau het woord precariaat om de volgende groep mensen te beschrijven: meestal zonder werk, weinig inkomen en vermogen, met een slechte gezondheid en een klein sociaal netwerk.

Perspectief bepaalt oplossingsrichting

Precariteit en precariaat zijn verschillende begrippen. Precariteit gaat over de omgeving waarin mensen leven en precariaat gaat over personen met kenmerken. Dit verschil is belangrijk omdat het van invloed is op de oplossingsrichting. Een geïnterviewde oudere verwoordt het als volgt:

‘Kwetsbaarheid vanwege leeftijd is een kenmerk van mij. Ik kan ook kwetsbaar zijn door wat een ander doet of door de maatregelen van het kabinet…. Ik vind dat we te veel kijken naar de kwetsbaarheid van een persoon. Het is een verschil van kijken naar deze twee kanten. We oefenen niet zo goed om om de persoon heen te kijken ….’ (p.20 Glissenaar)

Neem bijvoorbeeld de gevolgen van de kostendelersnorm voor bijstandsgezinnen met jongvolwassenen. Jongeren kunnen niet uit huis vanwege een woningtekort en hun inkomsten worden opgeteld waardoor dit consequenties heeft voor de bijstandsuitkering. Of een alleenstaande ouder die gebruik maakt van de kind toeslag, maar ten onrechte gekort wordt waardoor stress toeneemt. Uithuisplaatsing als oplossing is een negatief effect hiervan. Een duurzame oplossing moet gaan over inkomenszekerheid en een sterker netwerk naast de juiste wet- en regelgeving.

Samen regie en veerkracht

De oplossingsrichting moeten we dus niet alleen in onszelf zoeken (individueel) maar ook in onze omgeving en in goed beleid. Glissenaar vertaalt dit naar samen regie met aandacht voor zowel het individu als haar omgeving oftewel het versterken van veerkracht door goede sociale steun. Daarbij sluit zij aan bij de presentiebenadering van Andries Baart waarbij het gaat om het werken vanuit de relatie en het open, onbeoordeeld en onbevangen luisteren en kijken naar de ander. In het tempo van de ander en daarbij aansluiten bij wat de ander aandraagt, bij zijn vragen, leefwereld en talenten.

Tot slot gaat haar werkboek in op thema’s als vraagverlegenheid en handelingsverlegenheid en komen vele alledaagse initiatieven aan bod om ouders te ondersteunen bij het opvoeden. Voorbeelden waarin maatjes en ervaringsdeskundigen veel ruimte krijgen. Kortom een inspirerend werkboek dat zeker de moeite waard is om kennis van te nemen. Zo kan het principe Veerkracht versterken uit de beleidsbrief Hervormingen jeugdzorg in de praktijk werkelijkheid worden.

Meer weten?

Neem een kijkje in het werkboek en laat je inspireren:

In alle soorten en maatjes: Sociale steun voorkomt uithuisplaatsing?!
Ineke Glissenaar december 2021
https://voordejeugd.nl/documents/327/Werkboek_sociale_steun_02.pdf

Het bericht Kwetsbaarheid en veerkracht verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Met mate

Mijn opa had een duidelijke mening over gezond of ongezond eten. “Volgens het ene onderzoek is pindakaas gezond en volgens het andere ongezond. Je moet niet alles geloven Karin, het gaat niet om wat je eet, maar om hoeveel. Met mate, dat is het belangrijkste, eet en drink met mate.” Waarbij hij de kanttekening maakte dat sla uitsluitend voor konijnen bedoeld was.

Wat is gezondheid?

Het begrip gezondheid heeft verschillende betekenissen, neem bijvoorbeeld het biomedische of het sociale model. In het biomedische model is gezondheid de afwezigheid van ziekte en ligt de nadruk op ziekte als afwijking van de norm. Opvattingen over wat normaal is verschuiven in de loop der tijd en zijn ook cultureel bepaald. Het begrip gezondheid in het sociale model gaat uit van een positieve zienswijze: het gaat over wel-zijn, in-de-wereld-zijn, waarbij afwezigheid van ziekte een bijkomende, maar niet noodzakelijke voorwaarde is. Zo legt het begrip positieve gezondheid de nadruk op het vermogen om je aan te passen en eigen regie te voeren.

Samenspel

Ik ben een voorstander van het gezondheidsmodel van Lalonde (gezondheidsrapport Canada 1974), waarin gezondheid een samenspel is van vier verschillende factoren, namelijk biologische factoren, leefstijl, voorzieningen in gezondheidszorg en omgeving. Wij worden geboren met een bepaalde aanleg (biologisch) en krijgen tijdens onze opvoeding kennis en vaardigheden over gezondheid aangereikt. Daarnaast zijn de kwaliteit van de zorg en de toegankelijkheid ervan ook belangrijk. En tot slot wordt ons gezonde gedrag beïnvloed door onze sociale en fysieke omgeving: familie, vrienden, relaties media, cultuur en woon, werk en school.

Is gezondheid een keuze?

Nee, gezondheid is niet maakbaar. Eigen regie past in deze illusie over het maakbare leven. Ik wil waarschuwen voor een te grote nadruk op leefstijlpolitiek waarbij we de verantwoordelijkheid bij het individu neerleggen. Onze biologische aanleg, de kwaliteit en toegankelijkheid van onze zorg en onze fysieke en sociale omgeving zijn medebepalend. Daarbij speelt toeval een grotere rol dan je misschien zou willen bij het al of niet gezond zijn. Er zijn grenzen aan onze mogelijkheden, ook aan onze gezondheid.

Wil je meer weten of in gesprek over het samenspel om gezondheid te beïnvloeden? Neem vrijblijvend contact op, ik ga graag met je in gesprek over mijn motto: samenregie!

Het bericht Leefstijl op recept verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Onderstaande lessen uit de revalidatiezorg geven mij ook in deze tijd zicht op het nieuwe normaal in de 1,5 meter samenleving.

1. Ontdek nieuwe kansen

Laat deze nieuwe situatie met al haar beperkingen ook een tijd zijn van verrassingen en inspirerende ontdekkingen. Tijdens mijn revalidatie kwam ik er achter, hoeveel tijd ik had voor andere zaken omdat ik niet kon werken. Ik had tijd om te luisteren naar de verhalen van andere mensen en dat inspireerde mij weer tot schrijven. Ik had tijd om uitgebreid te koken of om naar muziek te luisteren. Tijdens de coronacrisis hoor ik soortgelijke voorbeelden van mensen om mij heen. Mijn thuisbelmaatje geniet nu van muziekuitvoeringen via youtube en zij blijft fit met beweegprogramma’s op tv. En ik zag laatst een aangepaste versie van het tv-programma Floortje naar het einde van de wereld: dit heet nu Floortje blijft thuis, waarin zij laat zien welke bijzondere ontdekkingen mogelijk zijn dichtbij huis.

2. Stel prioriteiten

Er is een leven voor en na corona. Het leven ervoor had een zekere snelheid, waarin we het druk druk druk hadden met afspraken, reizen, mensen ontmoeten. Kortom met allerlei zaken, die we van de ene op de andere dag niet meer konden doen. Dat betekent zoeken naar een nieuw ritme en een nieuwe invulling van het alledaagse. Het is daarbij belangrijk om prioriteiten te stellen. Een belangrijke richtlijn voor mij is het antwoord op de vraag: Wat geeft mij energie? Een van de antwoorden daarop is erop uitgaan in de natuur. Ook in deze coronatijd is dit belangrijk voor mij en het is daarbij de kunst om drukte te vermijden. Daarom heb ik mijn dagelijkse wandeling verplaatst naar een tijdstip vroeg in de ochtend. Zo krijg ik energie om de rest van de dag thuis te zijn en aan het werk te gaan.

3. Neem tijd voor elkaar

Wat voor mij vooral veranderd is na mijn ziekte, is het begrip tijd. Gek genoeg heb ik het gevoel dat ik meer tijd heb voor andere mensen. Misschien heeft het vooral te maken met het ontdekken van al die nieuwe kansen en het stellen van prioriteiten. Omdat ik kies voor datgene wat ik belangrijk vind en door nieuwe kansen te benutten, heb ik meer ruimte. Tijd is voor mij een ruim kledingstuk geworden, dat niet meer knelt. Vergelijk het met de periode in maart, toen de maatregelen rond corona ingesteld werden. We schrapten onze agenda’s leeg om deze vervolgens opnieuw in te vullen met andere zaken. Dat kost tijd, maar ook bezinning over wat prioriteit heeft, Laten we daarbij oog houden voor elkaar.

Wil je meer weten?
Ben je benieuwd naar de betekenis van verhalen in welzijn en zorg?
Neem dan vrijblijvend contact op.

Het bericht Het nieuwe normaal verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.