Logica van het mensenleven

Snyder besteedt vooral aandacht aan 5 denkers: Frantz Fanon, Václav Havel, Leszek Kolakowski, Edith Stein en Simone Weil. Geen standaard rijtje, verrassend vind ik dat. Hij heeft veel tijd doorgebracht in Oost Europa en deze ervaringen verwerkt hij in zijn verhaal. Ook geeft hij extra aandacht aan vrouwelijke denkers, iets dat in de klassieke Westerse filosofie onderbelicht blijft. Snyder deelt vrijheid in naar de logica van een mensenleven: de jonge kinderjaren, de jeugd, het begin van volwassenheid en het volwassen leven. Dat werkt hij uit in thema’s: soevereiniteit, onvoorspelbaarheid, mobiliteit, feitelijkheid en solidariteit.

Liberty Bell

Snyder is opgegroeid in Ohio op een boerderij waar jaarlijks de Amerikaanse onafhankelijkheid gevierd werd met het luiden van een klok. Deze klok, de Liberty Bell dankte eigenlijk zijn naam aan degenen die de vrijheid nog niet gekregen hadden. Het stond symbool voor de hoop op een betere toekomst. Bijvoorbeeld voor vrouwen die geen stemrecht hadden of voor het afschaffen van de slavernij. Snyder benadrukt het belang van een overheid om deze vrijheid te kunnen realiseren.

Lichaam

In het hoofdstuk over soevereiniteit gaat het over vrij zijn als Leib. De Duitse filosofe Edith Stein gebruikt het woord Leib om haar lichaam aan te duiden. Het Duits heeft twee verschillende woorden voor het lichaam: Leib en Körper. Met Leib duidt Stein op het persoonlijke van haar eigen lichaam, van haar ervaringen als mens. Körper duidt op het onpersoonlijke op het objectiveren van lichamen.

Gezondheid

Vanuit het nadenken over lichaam gaat Snyder naar het begrip geluk. Dat heeft te maken met waar we waarde aan hechten, aan wat ons dierbaar is. Iedereen heeft andere ideeën daarbij. Maar onder alle denkers in alle tijden en in alle culturen is een punt van overeenstemming als het om geluk gaat: dat een goede gezondheid belangrijk is om gelukkig te kunnen zijn.

Wat is er nodig voor vrijheid?

Het boek heb ik nog niet uit. Ik kom in een later blog terug op de antwoorden die Snyder geeft op deze vraag. Terugkijkend naar 2024 denk ik na over mijn eigen lichaam, over pijn en over ziek zijn. Je moet de lichamen van anderen zien om je eigen lichaam te kunnen zien, aldus Stein. Dat helpt om onszelf te leren kennen en tegelijk de wereld. Misschien helpt het dat ik met anderen gesproken heb over pijn zodat ik komend jaar weer ruimte heb om verder te gaan met filosofie, het organiseren van workshops en het schrijven van blogs. En natuurlijk met dit boeiende thema: over vrijheid!

Op naar een goed 2025!

Het bericht Over vrijheid verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Noodzaak betere samenleving

De afgelopen jaren legde de overheid de nadruk op kostenbeheersing en eigen verantwoordelijkheid van burgers en was er te weinig aandacht voor verschillen tussen burgers. Doorgaan met deze koers biedt geen antwoord op onze huidige problemen. Samenleven raakt aan wie wij zijn en wat wij delen. En om een verandering in gang te zetten naar een betere samenleving, hebben we een verhaal nodig waarop we kunnen koersen aldus Putters. Door verhalen te delen groeit ons bewustzijn over wat voor samenleving we willen zijn. Een inspirerend goed verhaal vraagt om een blikwisseling: we moeten anders leren kijken. Onze manier van kijken naar een probleem bepaalt immers de oplossingsrichting. Putters geeft in zijn boek drie aanzetten tot blikwisseling.

1. Anders kijken naar mensen
   Geef aandacht aan een realistischer beeld van wat voor mensen in het dagelijks leven belangrijk is.
   Wanneer we meetbaarheid blijven benadrukken, ontstaat het beeld van een rationeel calculerende burger. Verhalen vanuit de dagelijkse werkelijkheid laten een ander beeld zien. Mensen gebruiken niet alleen een voorziening, maar zoeken ook hun weg in school of werk. Ze zijn actief in vrijwilligerswerk, binnen families en buurten. Er zijn verschillen tussen mensen met wel of geen netwerk en dat werkt door. Dit zou een uitgangspunt moeten zijn bij het maken van beleid. Het gaat daarbij niet alleen over het aanbod, maar ook over wat maatregelen in de breedte van het leven van mensen betekenen.
   
   
2. Anders kijken naar maatschappelijke opgaven
   Kijk met een brede integrale blik naar welzijn en welbevinden.
   Als voorbeeld noemt Putters het bouwen van nieuwe wijken. Voor wie zijn die woningen betaalbaar? Welke voorzieningen zijn aanwezig: kunnen kinderen naar school of ouderen lopend naar de supermarkt? De uitdaging zit in het uitruilen van doelen. Om brede welvaart in te kleuren moeten we verschillende inzichten afwegen. Brede welvaart vraagt naast cijfers ook kwalitatieve inzichten. Het gaat om een wisselwerking tussen verschillende soorten kennis: wetenschappelijke kennis en ervaringskennis. Het gaat om de aanpak van domein overstijgende opgaven.
   
   
3. Anders kijken naar verantwoordelijkheden
   Voer een ander gesprek over wat we van elkaar en van de overheid mogen verwachten.
   Burgerinitiatieven gaan over zelforganisatie gericht op verbetering van de eigen levenssituatie. Het is gericht op maatschappelijke doelen en gaat over veel meer dan overheidsbeleid. Het denken vanuit de overheid moet zich verplaatsen naar het denken vanuit deze initiatieven. Daarbij is een betrouwbare overheid belangrijk. De bureaucratie is ingewikkelder geworden waardoor mensen afzien van hulp vragen omdat ze bang zijn fouten te maken. Het voorbeeld van de toeslagencrisis geeft weer hoe politiek vertrouwen in de overheid is afgenomen. Naast een betrouwbare overheid is het belangrijk dat de overheid mensen vertrouwen geeft en met hen samenwerkt.
   

Belang van toegankelijke informatie

Goede informatie is de basis om volwaardig mee te kunnen doen. In onze huidige samenleving is het aanbod van digitale informatie toegenomen. Dat biedt vele kansen maar ook problemen. Digitale informatie is niet voor iedereen toegankelijk en dat blijft zo voor een aantal mensen. Daarom is het belangrijk om op meerdere manieren toegang tot goede informatie te geven: niet alleen digitaal! Daarom blijven papieren informatiewijzers belangrijk of gratis inloopplekken waar je terecht kunt voor informatie en ondersteuning. Daarbij is het een taak van de overheid om ervoor te zorgen dat deze informatie gecontroleerd wordt op betrouwbaarheid.

Werk aan de winkel
Een eerlijke kans op een goed leven vraagt om sociale samenhang. Putters geeft geen kant en klare oplossingen maar een aanzet voor ons allen en de overheid om hiermee aan de slag te gaan.

• _{Putters is voormalig directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau.}

Het bericht 3 x anders kijken: naar mensen, maatschappelijke opgaven en verantwoordelijkheden! verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

De Economie van Automatisering

De invloed van robots en automatisering neemt toe in ons dagelijks leven, zelfs in de zorg zijn robots tegenwoordig aanwezig. Als samenleving verliezen we iets fundamenteels wanneer we stoppen met het verlenen van zorg voor anderen. Hertz benoemt in een viertal punten waarom zorgen voor anderen als persoon belangrijk blijft:

1. Use it or lose it: wanneer we minder met elkaar in het echte leven omgaan, worden we er slechter in.
2. Meer tijd rondbrengen met robotvrienden betekent dat we minder zin krijgen in de extra inspanningen die het vraagt om met mensen om te gaan.
3. Door samen te werken oefenen we als het ware onze spieren voor het sluiten van compromissen en wederkerigheid.
4. Voor een succesvolle democratie is het belangrijk dat de band tussen overheid en burger en tussen burgers onderling goed is.

Politiek van onverdraagzaamheid

Hertz verwijst hierbij naar het werk van Hannah Arendt over de opkomst van het totalitarisme. Wanneer mensen zich niet gezien of gehoord voelen in de samenleving, biedt dat een voedingsbodem voor totalitair bestuur. Of denk aan aanjagers van eenzaamheid: mensen met weinig vertrouwen in medeburgers en overheid, mensen met een financieel onzeker bestaan en sociaal geïsoleerde mensen. Rechtse populistische politici hebben deze oorzaken en gevolgen van eenzaamheid als beste begrepen en zij weten deze emoties uit te buiten. De populistische politiek leidt echter tot verdeeldheid en Hertz zoekt een antwoord op eenzaamheid dat mensen samenbrengt in een wereld die uit elkaar valt. Daarom pleit Hertz voor een brede aanpak van eenzaamheid waarin plek is voor iedereen.

Van links tot rechts

Het gevoel van gemeenschappelijkheid kun je niet kopen of opleggen, het kost tijdsinvestering en aandacht voor participatie. Hertz vraagt aandacht voor politici van allerlei kleuren. Aandacht voor de conservatieven die nadruk leggen op de inzet van het individu en aandacht voor de linkse partijen die inzet vanuit de overheid bepleiten. Beide invalshoeken zijn nodig naast meer aandacht voor een economie gericht op welzijn en een (stedelijke) omgeving die ontmoeten in de wijk stimuleert.

Sociaal of asociaal?

Een sprekend voorbeeld in haar boek vind ik het bankje. In sommige steden wordt het bankje ontworpen zodat het onprettig is om er lang op te zitten. Het idee is te voorkomen dat dakloze mensen of jongeren op deze plekken blijven rondhangen. In mijn eigen woonplaats ken ik gelukkig een ander voorbeeld van bankjes die samen met wijkbewoners ontworpen en gemaakt worden: het doel hiervan is elkaar ontmoeten.

 
Eenzaamheid verminderen

Hertz besluit haar boek met de woorden:

Het tegengif voor de eenzame eeuw kan uiteindelijk louter zijn dat wij er voor elkaar zijn, ongeacht wie die ander is (p. 287).

Eenzaamheid verminderen kan alleen als we met elkaar in contact komen op een manier die ons verder brengt. Het gaat dus om een manier die problemen oplost of vermindert. Dat geldt zowel in ons individuele leven als op het werk en in de politiek. We moeten weer met en voor elkaar bezig zijn. Niet voor jezelf of je eigen portemonnee. Alleen zo komen we met elkaar verder.

Wil je meer weten of in gesprek gaan over omgaan met eenzaamheid? Neem dan contact op!

Het bericht Zorgen voor elkaar: democratische brandstof! verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Fysiek en sociaal

Te voet gaat een aantal keren gedetailleerd in op verschillende functies van de hersenen. Shane O’Mara is hoogleraar experimenteel hersenonderzoek en in dit boek deelt hij zijn uitgebreide kennis met ons. Hiervoor gebruikt hij resultaten uit allerlei onderzoeken en maakt deze toegankelijk en begrijpelijk. Hij begint zijn verhaal bij het ontstaan van lopen en hoe dit de mens allerlei voordelen heeft gebracht. Fysiek hebben we onze handen vrij om allerlei andere taken te vervullen. Sociaal kan het een prikkel zijn om dingen te veranderen. Wandelen maakt onze geest mobiel en opent de weg naar nieuwe mogelijkheden. Samen lopen en met name samen lopen met een doel, kan effectief zijn om verandering in onze samenleving te bereiken.

EASE

Daarom moeten onze beleidsmakers met de inrichting van onze samenleving, steden en dorpen rekening houden met lopen. O’Mara gebruikt hiervoor het ezelsbruggetje EASE dat uit 4 elementen bestaat:

1. Easy
2. Accessible
3. Safe
4. Enjoyable

Voor het beloopbaar houden van onze steden zouden beleidsmakers op deze vier punten moeten letten. De aandachtspunten voor leefbaarheid en herinrichting zijn dus het gemakkelijk belopen en het toegankelijk, veilig en plezierig zijn voor iedereen.

Ommetjes app

Een mooie ontwikkeling passend bij het wandelen vind ik de Ommetjes app van de Hersenstichting waarmee je samen met anderen kunt wandelen. De app is bedoeld om gezond gedrag te stimuleren en meer bekendheid te geven aan het werk van de Hersenstichting. Het is een leuke manier om samen met anderen te wandelen en elkaar te stimuleren om te blijven wandelen.

Genieten

Laat de wind in je gezicht waaien, …, voel de regen op je gezicht, de grond onder je voeten, …, laat je geest vrij… Lopen komt voort uit ons verre evolutionaire verleden, maar lopen is ook onze toekomst.

Zo besluit O’Mara zijn boek en zijn boodschap is duidelijk: lopen is goed voor je en hij kijkt uit naar de dag dat artsen wandelen gaan voorschrijven als behandeling voor onze gezondheid.

Volgens mij is de Hersenstichting met haar Ommetjes app hem daarbij vooruit gesneld.

Lees ook: Kilometervreters over veerkrachtig oud worden

Shane O’Mara (2020). Te Voet. Hoe twee benen de mens verder brengen. Vertaald door Luud Dorresteijn. Amsterdam: De Bezige Bij.

Het bericht Te voet verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.