Kwetsbare jongeren

Uit grootschalig onderzoek blijkt dat mensen die als kind mishandeld, verwaarloosd of misbruikt zijn op latere leeftijd een grotere kans op (chronische) ziekten hebben en op een korter leven. De verklaring hiervoor is dat nadelige jeugdervaringen effect hebben op de hersenen: het beschadigt de structuur, het ontregelt de stress huishouding en het tast het emotionele geheugen aan. Een brein onder stress heeft moeite om de juiste keuzes te maken. Glissenaar gaat in haar boek dieper in op de betekenis van kwetsbaarheid en zij gebruikt hiervoor de term precariteit.

Precariteit en precariaat

Precariteit komt van precair (kwetsbaar) en van proletariaat (de armste klasse van de samenleving). De term komt van Michel Foucault (1926-1984), filosoof, en hij geeft hiermee aan hoe onzekerheid onze samenleving steeds meer doordringt. Kwetsbaarheid is niet eenvoudig te definiëren. Iedereen heeft een vorm van kwetsbaar zijn. Daarom is het belangrijk om kwetsbaarheid te benaderen vanuit meerdere lagen die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Zo gebruikt het Sociaal Cultureel Planbureau het woord precariaat om de volgende groep mensen te beschrijven: meestal zonder werk, weinig inkomen en vermogen, met een slechte gezondheid en een klein sociaal netwerk.

Perspectief bepaalt oplossingsrichting

Precariteit en precariaat zijn verschillende begrippen. Precariteit gaat over de omgeving waarin mensen leven en precariaat gaat over personen met kenmerken. Dit verschil is belangrijk omdat het van invloed is op de oplossingsrichting. Een geïnterviewde oudere verwoordt het als volgt:

‘Kwetsbaarheid vanwege leeftijd is een kenmerk van mij. Ik kan ook kwetsbaar zijn door wat een ander doet of door de maatregelen van het kabinet…. Ik vind dat we te veel kijken naar de kwetsbaarheid van een persoon. Het is een verschil van kijken naar deze twee kanten. We oefenen niet zo goed om om de persoon heen te kijken ….’ (p.20 Glissenaar)

Neem bijvoorbeeld de gevolgen van de kostendelersnorm voor bijstandsgezinnen met jongvolwassenen. Jongeren kunnen niet uit huis vanwege een woningtekort en hun inkomsten worden opgeteld waardoor dit consequenties heeft voor de bijstandsuitkering. Of een alleenstaande ouder die gebruik maakt van de kind toeslag, maar ten onrechte gekort wordt waardoor stress toeneemt. Uithuisplaatsing als oplossing is een negatief effect hiervan. Een duurzame oplossing moet gaan over inkomenszekerheid en een sterker netwerk naast de juiste wet- en regelgeving.

Samen regie en veerkracht

De oplossingsrichting moeten we dus niet alleen in onszelf zoeken (individueel) maar ook in onze omgeving en in goed beleid. Glissenaar vertaalt dit naar samen regie met aandacht voor zowel het individu als haar omgeving oftewel het versterken van veerkracht door goede sociale steun. Daarbij sluit zij aan bij de presentiebenadering van Andries Baart waarbij het gaat om het werken vanuit de relatie en het open, onbeoordeeld en onbevangen luisteren en kijken naar de ander. In het tempo van de ander en daarbij aansluiten bij wat de ander aandraagt, bij zijn vragen, leefwereld en talenten.

Tot slot gaat haar werkboek in op thema’s als vraagverlegenheid en handelingsverlegenheid en komen vele alledaagse initiatieven aan bod om ouders te ondersteunen bij het opvoeden. Voorbeelden waarin maatjes en ervaringsdeskundigen veel ruimte krijgen. Kortom een inspirerend werkboek dat zeker de moeite waard is om kennis van te nemen. Zo kan het principe Veerkracht versterken uit de beleidsbrief Hervormingen jeugdzorg in de praktijk werkelijkheid worden.

Meer weten?

Neem een kijkje in het werkboek en laat je inspireren:

In alle soorten en maatjes: Sociale steun voorkomt uithuisplaatsing?!
Ineke Glissenaar december 2021
https://voordejeugd.nl/documents/327/Werkboek_sociale_steun_02.pdf

Het bericht Kwetsbaarheid en veerkracht verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Tekens lezen en interpreteren was vroeger de basis voor kennis. De Franse filosoof Michel Foucault (1926-1984) beschrijft in De woorden en de dingen (1966) welke onzichtbare regels de ondergrond vormen voor onze wetenschappelijke kennis. Volgens Foucault zien wij de werkelijkheid als het ware door een zeef, een raster van regels, en dit raster bepaalt welke kennis mogelijk is.

Wat is (wetenschappelijke) kennis en hoe oordelen wij of iets een feit is? Foucault zocht naar de fundering van wetenschappelijke kennis en hij beschrijft hoe kennis voor 1600 gebaseerd was op gelijkenissen. Tekens liggen te wachten op hun ontdekking en een teken krijgt pas betekenis, wanneer de mens een gelijkenis leert lezen. Mensen geloofden dat tekens een Goddelijke oorsprong hadden en wetenschappelijke kennis gaat over hoe dingen een geheel vormen en samenvallen.
Dit kennis tijdperk gaat over de zoektocht naar de verborgen gemeenschappelijke aard der dingen, het is de tijd van mythische kennis. Wat betekent dit voor mijn spinnenweb?

Mythen over de spin

Er zijn verschillende mythen over de spin. Mythe komt van het Griekse woord “woord” of “verhaal” en een mythe geeft een beeld van de wereld zodat wij haar beter kunnen begrijpen. Veel mythen gaan over het ontstaan van de aarde, over de mens, de dood en over tijd. In het grote ANANSIboek staan vele verhalen over Anansi de spin. Volgens het Akangeloof in West-Afrika heeft de spin magische krachten. Hij hielp bij de schepping van de aarde en is de schakel tussen God en de mensen. De spin kan als enige een draad spinnen en daarlangs weer omhooggaan. De Anansi verhalen werden met de slavernij naar Amerika gebracht. De spin is een fabeldier, een slimmerd uit het gewone volk. Hij wint het van de groten en de sterken.

De Navajo-mythen gaan het over de Spinvrouw, een behulpzame vrouw die de Navajo leert weven en die helpt bij het vangen van vliegen en muggen. Daarom doden de Navajo-indianen geen spinnen. Wanneer een kind een spin doodt, krijgt zij een kromme hoektand, zoals de Spinvrouw. Deze kromme tand voorkomt dat de prooi ontsnapt.

De tijd van representatie

In de 17e en de 18e eeuw krijgt wetenschappelijke kennis een andere basis en Foucault noemt deze periode het klassieke tijdperk. Het gaat in deze tijd om representatie. Gelijkenissen kunnen aanleiding geven om dingen te onderzoeken, maar er is geen relatie met een goddelijke oorsprong. Door dingen te vergelijken en te analyseren ontstaat kennis over de identiteit en de verschillen.

• … comparison became a function of order … the order laid down by thought, … (p. 60)

Meten en ordenen zijn kernbegrippen. Een complete opsomming is volgens deze benadering mogelijk omdat er bepaalde categorieën zijn, die het geheel omschrijven. Kennis gaat over het onderscheiden van dingen, over verschillen en verbindingen, over rangschikking, analyse, representatie en een systeem. Het ordenen en het meten vormen het fundament van wetenschappelijke kennis. Al deze kennis draait om representatie en structuur.

De metafoor van onzichtbare kennis

Met een metafoor verheldert Foucault wat wetenschappelijke kennis doet. In zijn boek beschrijft hij een beroemd schilderij van Velázquez getiteld Las Meninas. Het schilderij maakt zichtbaar wat onzichtbaar is, namelijk de koning en zijn vrouw. Je ziet hen in de spiegel; deze representatie staat symbool voor wetenschappelijke kennis in de 17e en de 18e eeuw:

• … it is in vain that we say what we see; … And it is in vain that we attempt to show … what we are saying (p. 10)

Foucault illustreert met deze metafoor dat wetenschappelijke kennis een functie vervult en dus niet hetzelfde is als de werkelijkheid. Omdat wetenschappelijke kennis binnen een bepaald raster ontstaat, selecteren wij een bepaald soort kennis waardoor andere zaken onzichtbaar blijven.

De reis van mijn spinnenwebben

In mijn hoofd tuimelen gedachten over elkaar heen, verschillende verhaallijnen lopen door elkaar, zoals de kijker van het schilderij steeds nieuwe dingen ontdekt door elke keer een andere invalshoek te kiezen. Ik schrijf, herschrijf en zoek naar de juiste woorden.
Voor mij is de spin in het web een centraal figuur en een mooie illustratie voor communicatie. Het is belangrijk voor het verhaal, dat je weet wat je wilt vertellen en aan wie. Nu ik mijn studie aan het afronden ben, merk ik dat mijn zoektocht doorgaat evenals mijn wil om te blijven leren, om te blijven schrijven en op reis te blijven.
Daar komt bij de wil om mijn zoektocht te delen met anderen en samen te zoeken naar mogelijkheden om al deze inzichten toe te kunnen passen.

Het bericht Spinnenwebben en (wetenschappelijke) kennis verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.