Is het geen luxe om te praten over waar je gelukkig van wordt, wanneer je honger hebt vanwege geldproblemen?

Begin december ’22 organiseerde het Armoedepact Almelo een conferentie. Het Armoedepact verbindt verschillende organisaties die armoede bestrijden in Almelo en Chantal Walg hield een enthousiaste inleiding over positieve gezondheid.

Waar word je gelukkig van?

Bij Positieve Gezondheid gaat het niet over de afwezigheid van ziekten en beperkingen maar over het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren. Veerkracht staat centraal bij fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. Het model is bedoeld als gespreksmiddel om aan te geven hoe het met jou gaat en waar verbetering nodig is.

Deelnemers van de conferentie gingen onderling in gesprek over de betekenis van zaken als goed in je vel zitten, zorgen voor jezelf of het hebben van genoeg geld. Een van de vragen was of het geen luxe is om te praten over waar je gelukkig van wordt, wanneer je honger hebt vanwege geldproblemen? Dat deed mij denken aan politiek-filosoof Isaiah Berlin (1909-1997) en zijn uitspraken over vrijheid.

Vrijheid en eigen regie

Volgens Berlin heeft vrijheid niets te betekenen, wanneer je er geen gebruik van kunt maken omdat je bijvoorbeeld geen geld hebt om brood te kopen of omdat je ziek bent. Belangrijk is dat een overheid voldoende voorwaarden schept om vrijheid te kunnen gebruiken. Een overheid dus die een basisinkomen garandeert of medische hulp biedt. Daarnaast is het nodig dat de overheid helpt bij de vorming van dat vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren. Het begrip eigen regie vervang ik daarom liever door samen regie omdat dit uitdrukt dat het over relaties en verbinding gaat.

Gezondheidsvaardigheden

Chantal plaatste een vergelijkbare kanttekening bij het begrip eigen regie. Zij gaf aan dat het zowel om het individu als om de omgeving gaat. Dat het gaat over verbinden met andere mensen. En dat kijken naar gezondheid ook gaat over zingeving en wat belangrijk is in iemands leven. In haar boek Anders op zoek naar gezondheid zijn 42 verhalen opgenomen over de betekenis van gezondheid. Ieder verhaal eindigt met een paar vragen en met wist-je-datjes. Zodat je samen een gesprek kunt voeren.

Het is een mooi en praktisch boek dat kinderen en volwassenen handvatten biedt om met gezondheidsvaardigheden aan de gang te gaan. Helemaal passend bij het begrip samen regie.

Wil je meer weten of zoek je een gespreksleider over gezondheidsvaardigheden?

• Lees mijn blog over leefstijl.
• Neem vrijblijvend contact op!

Het bericht Anders verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Kwetsbare jongeren

Uit grootschalig onderzoek blijkt dat mensen die als kind mishandeld, verwaarloosd of misbruikt zijn op latere leeftijd een grotere kans op (chronische) ziekten hebben en op een korter leven. De verklaring hiervoor is dat nadelige jeugdervaringen effect hebben op de hersenen: het beschadigt de structuur, het ontregelt de stress huishouding en het tast het emotionele geheugen aan. Een brein onder stress heeft moeite om de juiste keuzes te maken. Glissenaar gaat in haar boek dieper in op de betekenis van kwetsbaarheid en zij gebruikt hiervoor de term precariteit.

Precariteit en precariaat

Precariteit komt van precair (kwetsbaar) en van proletariaat (de armste klasse van de samenleving). De term komt van Michel Foucault (1926-1984), filosoof, en hij geeft hiermee aan hoe onzekerheid onze samenleving steeds meer doordringt. Kwetsbaarheid is niet eenvoudig te definiëren. Iedereen heeft een vorm van kwetsbaar zijn. Daarom is het belangrijk om kwetsbaarheid te benaderen vanuit meerdere lagen die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Zo gebruikt het Sociaal Cultureel Planbureau het woord precariaat om de volgende groep mensen te beschrijven: meestal zonder werk, weinig inkomen en vermogen, met een slechte gezondheid en een klein sociaal netwerk.

Perspectief bepaalt oplossingsrichting

Precariteit en precariaat zijn verschillende begrippen. Precariteit gaat over de omgeving waarin mensen leven en precariaat gaat over personen met kenmerken. Dit verschil is belangrijk omdat het van invloed is op de oplossingsrichting. Een geïnterviewde oudere verwoordt het als volgt:

‘Kwetsbaarheid vanwege leeftijd is een kenmerk van mij. Ik kan ook kwetsbaar zijn door wat een ander doet of door de maatregelen van het kabinet…. Ik vind dat we te veel kijken naar de kwetsbaarheid van een persoon. Het is een verschil van kijken naar deze twee kanten. We oefenen niet zo goed om om de persoon heen te kijken ….’ (p.20 Glissenaar)

Neem bijvoorbeeld de gevolgen van de kostendelersnorm voor bijstandsgezinnen met jongvolwassenen. Jongeren kunnen niet uit huis vanwege een woningtekort en hun inkomsten worden opgeteld waardoor dit consequenties heeft voor de bijstandsuitkering. Of een alleenstaande ouder die gebruik maakt van de kind toeslag, maar ten onrechte gekort wordt waardoor stress toeneemt. Uithuisplaatsing als oplossing is een negatief effect hiervan. Een duurzame oplossing moet gaan over inkomenszekerheid en een sterker netwerk naast de juiste wet- en regelgeving.

Samen regie en veerkracht

De oplossingsrichting moeten we dus niet alleen in onszelf zoeken (individueel) maar ook in onze omgeving en in goed beleid. Glissenaar vertaalt dit naar samen regie met aandacht voor zowel het individu als haar omgeving oftewel het versterken van veerkracht door goede sociale steun. Daarbij sluit zij aan bij de presentiebenadering van Andries Baart waarbij het gaat om het werken vanuit de relatie en het open, onbeoordeeld en onbevangen luisteren en kijken naar de ander. In het tempo van de ander en daarbij aansluiten bij wat de ander aandraagt, bij zijn vragen, leefwereld en talenten.

Tot slot gaat haar werkboek in op thema’s als vraagverlegenheid en handelingsverlegenheid en komen vele alledaagse initiatieven aan bod om ouders te ondersteunen bij het opvoeden. Voorbeelden waarin maatjes en ervaringsdeskundigen veel ruimte krijgen. Kortom een inspirerend werkboek dat zeker de moeite waard is om kennis van te nemen. Zo kan het principe Veerkracht versterken uit de beleidsbrief Hervormingen jeugdzorg in de praktijk werkelijkheid worden.

Meer weten?

Neem een kijkje in het werkboek en laat je inspireren:

In alle soorten en maatjes: Sociale steun voorkomt uithuisplaatsing?!
Ineke Glissenaar december 2021
https://voordejeugd.nl/documents/327/Werkboek_sociale_steun_02.pdf

Het bericht Kwetsbaarheid en veerkracht verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.