Persoonlijk contact is het halve werk

Zorgvuldig voorbereiden spaart tijd, sterker nog: het geeft een versnelling in het vervolg van het proces. Prachtige uitspraak en zeker geen open deur. Steeds vaker leggen mensen uitsluitend contact via de app of social media. Ik benadruk graag het belang van persoonlijk contact, dus tijdens een fysieke ontmoeting of via de telefoon. Dat kost tijd? Ja en het spaart veel tijd op een later moment omdat ik weet met wie ik te maken heb. Zorgvuldig voorbereiden zou ik in deze zin kunnen vervangen door de woorden persoonlijk contact.

Duidelijke taal

Ander aandachtspunt betreft duidelijke taal. Verloo geeft aan hoe belangrijk het is om helder en eerlijk te zijn over het doel van het participatieproces. Dat vraagt om duidelijke taal: wat bedoelen we met participatie, wat vragen we aan inwoners? Welke onderwerpen vallen buiten het proces? Naast taal gaat het over het erkennen van emoties uit het verleden die een rol spelen tussen partijen. Hier zie ik weer het belang van menselijk contact. Geen standaard zinnen, maar welgemeende interesse in wat er speelt of gespeeld heeft.

Aandacht voor de inhoud

Een van de kritieke momenten bij de uitvoering is aandacht voor de inhoud in plaats van de vorm aldus Verloo. Leg het startpunt bij informele plekken van alledaagse ontmoeting zoals het buurthuis of de kaartclub. Zo bereik je mensen die politiek inactief zijn. Zoek anderen op, luister en ga in gesprek. Om participatie laagdrempelig te maken worden vaak allerlei creatieve werkvormen gebruikt. Deze werkvormen kunnen afleiden van het gesprek dat mensen willen hebben. En het gaat niet over hoe je mensen bereikt die geen interesse hebben.

Andersdenkenden

Afgelopen zomer ’24 stond er een interview met Habtamu de Hoop in de Volkskrant. Een van zijn uitspraken past helemaal bij het willen bereiken van mensen die politiek inactief zijn. De Hoop zegt onder andere dat het hem helpt om andersdenkenden om hem heen te hebben. Meestal ontmoeten we mensen vanuit onze eigen achtergrond. Door mensen op te zoeken bij de natuurlijke plekken waar ze al bij elkaar komen, vergroot je de kans om andere mensen te bereiken en participatie laagdrempelig te maken. Kijk om je heen en vraag je af: wat kan ik doen voor onze samenleving aldus de Hoop. Solidariteit en gemeenschapszin zijn belangrijk in ons leven. Passend pleidooi bij een onderwerp als burgerparticipatie.

Informeer en koppel terug!

Tot slot is het belangrijk om tijdens het traject te communiceren over de volgende stappen van het proces. Informatie delen wanneer dit kan is heel belangrijk.

Verloo heeft een boekje geschreven om te komen tot een goed burgerparticipatieproces. Samengevat is dat een proces dat inhoudelijk is en inclusief voor verschillende groepen.

Het bericht Kijk om je heen verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Grenzen aan vrijheid

Zelf kunnen bepalen waar ik naar toe ga en hoeveel mensen ik ontmoet zijn vrijheden die sinds de coronacrisis aan banden zijn gelegd. Belangrijk daarbij is dat ik deze beperkingen accepteer niet alleen omdat het voor mij beter is, maar vooral om te voorkomen dat andere mensen mogelijk ziek worden. Want ziek zijn beperkt iemands vrijheid, zeker wanneer je thuis of in het ziekenhuis afhankelijk bent van hulp van anderen. De oproep van de overheid om sociale afstand te bewaren is dus niet alleen een begrenzing van mijn vrijheid, maar ook bedoeld om elkaars vrijheid zoveel mogelijk in stand te houden. Deze crisis maakt duidelijk dat er grenzen zijn aan vrijheid en waarom het belangrijk is om rekening te houden met elkaar.

Samen

De oproep om samen de coronacrisis aan te kunnen heeft tot allerlei verrassende initiatieven geleid. Speurtochten met beren in de vensterbank voor jonge kinderen, bezoekjes aan ouderen op een hoogwerker, raambezoekjes met handtekeningen, spandoeken, muzikale optredens via internet, belmaatjes, boodschappendiensten enzovoorts. “We moeten het samen doen” klinkt het keer op keer. Hoe doen we dat samen?

Burgerparticipatie

De coronacrisis heeft onder andere het risico van individualisering zichtbaar gemaakt, stellen onderzoekers Duffhues e.a. (mei 2020). Tegelijkertijd laat deze crisis zien dat er grote tegenreacties zijn ontstaan. Daarom is het voor dezelfde onderzoekers de vraag of deze golf van sociale betrokkenheid straks alleen als mooie herinnering blijft bestaan of dat dit de voedingsbodem wordt voor nieuwe burgercollectieven. Zij roepen op om solidariteit tussen burgers speerpunt van toekomstig overheidsbeleid te maken.

Omzien naar elkaar

Deze oproep tot solidariteit sluit in mijn beleving aan bij een uitspraak van Jan Terlouw (interview Volkskrant magazine, 16 mei 2020):

…individualiteit, ontwikkeling van mensen, … daar geloof ik nog steeds heel erg in. Maar toch nuanceer ik het de laatste tijd ook wel. Want individualisme leidt ook tot vrijblijvendheid, tot eenzaamheid. Uiteindelijk gaat het om het gevoel dat je ergens bij hoort, dat zorgt voor liefde en een enorme kracht. En dat geldt ook voor de samenleving.

Samen werken en samen leven en solidariteit, deze woorden vormen de basis voor elke maatschappij. In het boek Samen (2016) analyseert de socioloog Richard Sennett de betekenis van deze begrippen, waarom ons vermogen tot samenwerken is afgenomen en hoe we het weer kunnen versterken. Het antwoord ligt bij het in gesprek gaan met elkaar en het uitproberen van verschillende vormen van samenwerking.

Wil je meer lezen?
Lees dan mijn boekbespreking van Samen van Richard Sennett

Het bericht De balans tussen het individu en de samenleving verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.