Cijfers

Allereerst plaatst zij kanttekeningen bij de verschillende onderzoeken en cijfers naar mensen die eenzaam zijn. Zie ook mijn blog Elk mens staat voor een verhaal. Slob wijst daarbij op het gevaar om eenzaamheid een ziekte te noemen waardoor de farmaceutische industrie vervolgens op zoek gaat naar het pilletje om eenzaamheid te bestrijden. Dat is niet de manier om met eenzaamheid om te gaan aldus Slob.

Eenzaamheid is menselijk

Eenzaamheid is een gevoel. Stel dat ik een dierbaar iemand verlies, dan mis ik degene en kan ik mij eenzaam voelen. Het ervaren van eenzaamheid is specifiek voor mensen omdat zij betekenis geven aan contacten en nadenken over hun gevoelens. Eenzaamheid ervaren maakt ons soort als mens uniek volgens Slob.

Taal en emoties

Het tegenovergestelde van eenzaamheid is je verbonden voelen en dat ervaar je in contacten met mensen die jou begrijpen. Gedeelde ervaringen horen vaak tot de meest feestelijke van het leven. Slob gaat met name in op het filosofische werk van Daniel Dennett (1942- ) over bewustzijn en taal. Woorden maken het mogelijk om anderen te begrijpen maar ook om jezelf uit te drukken. Wie je bent komt tot uiting in contact met andere mensen. Bij de een laat je meer persoonlijke emoties zien dan bij de ander. Slob plaatst dit proces in de coulissen achter het toneel. Daar heb je als het ware een innerlijke bufferzone waarin je bepaalt wat je wilt laten zien en wat je voor jezelf houdt. Zij gebruikt hiervoor de metafoor van maskers waarmee wij het leven benaderen.

Vermommingen

Haar metafoor van maskers herinnert mij aan een kleurrijk dwaas-wijs boek Waar ben je? van Toon Hermans. Hij tekent en schrijft over de vele vermommingen in ons leven. Over hoe wij het samenleven zijn kwijtgeraakt. Over het alleen gevoel. Wij herkennen de mens niet meer in elkaar omdat wij die verborgen houden. Laten we blijven hopen, daarmee eindigt Toon Hermans zijn verhaal. Uit Slobs boek haal ik vooral hoe belangrijk het is om te oefenen in sociale vaardigheden, waarin je leert om jezelf te laten zien. Dat laten zien maakt je kwetsbaar voor reacties van anderen, maar zonder die reacties is het onmogelijk om eenzaamheid te doorbreken.

Kwetsbare verbindingen

Het belangrijke handvat uit Slobs analyse gaat dus over de potentiële kracht van eenzaamheid. Het delen van jouw gevoel en het praten over eenzaamheid maakt een waardevolle verbinding met anderen mogelijk. Dit noemt Slob de gastvrije kant van eenzaamheid. Het lijkt een open deur maar dat is het niet. Slobs uitleg over maskers en bufferzone maken duidelijk dat het niet allemaal vanzelf gaat of eenvoudig is.

Wil je meer weten of in gesprek gaan over omgaan met eenzaamheid? Neem dan contact op!

Het bericht De lege hemel verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Met mate

Mijn opa had een duidelijke mening over gezond of ongezond eten. “Volgens het ene onderzoek is pindakaas gezond en volgens het andere ongezond. Je moet niet alles geloven Karin, het gaat niet om wat je eet, maar om hoeveel. Met mate, dat is het belangrijkste, eet en drink met mate.” Waarbij hij de kanttekening maakte dat sla uitsluitend voor konijnen bedoeld was.

Wat is gezondheid?

Het begrip gezondheid heeft verschillende betekenissen, neem bijvoorbeeld het biomedische of het sociale model. In het biomedische model is gezondheid de afwezigheid van ziekte en ligt de nadruk op ziekte als afwijking van de norm. Opvattingen over wat normaal is verschuiven in de loop der tijd en zijn ook cultureel bepaald. Het begrip gezondheid in het sociale model gaat uit van een positieve zienswijze: het gaat over wel-zijn, in-de-wereld-zijn, waarbij afwezigheid van ziekte een bijkomende, maar niet noodzakelijke voorwaarde is. Zo legt het begrip positieve gezondheid de nadruk op het vermogen om je aan te passen en eigen regie te voeren.

Samenspel

Ik ben een voorstander van het gezondheidsmodel van Lalonde (gezondheidsrapport Canada 1974), waarin gezondheid een samenspel is van vier verschillende factoren, namelijk biologische factoren, leefstijl, voorzieningen in gezondheidszorg en omgeving. Wij worden geboren met een bepaalde aanleg (biologisch) en krijgen tijdens onze opvoeding kennis en vaardigheden over gezondheid aangereikt. Daarnaast zijn de kwaliteit van de zorg en de toegankelijkheid ervan ook belangrijk. En tot slot wordt ons gezonde gedrag beïnvloed door onze sociale en fysieke omgeving: familie, vrienden, relaties media, cultuur en woon, werk en school.

Is gezondheid een keuze?

Nee, gezondheid is niet maakbaar. Eigen regie past in deze illusie over het maakbare leven. Ik wil waarschuwen voor een te grote nadruk op leefstijlpolitiek waarbij we de verantwoordelijkheid bij het individu neerleggen. Onze biologische aanleg, de kwaliteit en toegankelijkheid van onze zorg en onze fysieke en sociale omgeving zijn medebepalend. Daarbij speelt toeval een grotere rol dan je misschien zou willen bij het al of niet gezond zijn. Er zijn grenzen aan onze mogelijkheden, ook aan onze gezondheid.

Wil je meer weten of in gesprek over het samenspel om gezondheid te beïnvloeden? Neem vrijblijvend contact op, ik ga graag met je in gesprek over mijn motto: samenregie!

Het bericht Leefstijl op recept verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Gig economy

Tegenwoordig gebruiken we het woord arbeider niet meer, maar spreken we van menselijk kapitaal oftewel human capital. We hebben zelf de opdracht om te werken aan het verbeteren van onze prestaties. In onze arbeidscultuur gaat het tegenwoordig over waarden als creativiteit en zelfontplooiing. Deze cultuurverandering leidt tot de nodige psychische problemen zoals burn-out en depressies. Kenmerkend voor onze economie zijn de kortlopende arbeidscontracten en eenmalige opdrachten en deze leiden tot veel onzekerheid.

Precariaat

Vanwege de Gig economy spreekt Lijster over het precariaat in plaats van het proletariaat. Precair staat voor kwetsbaar en onzeker. Kwetsbare arbeiders met een onzekere toekomst vormen het proletariaat van de 21e eeuw. Dat is dus een brede groep mensen: niet alleen laag opgeleide arbeidsmigranten of flexwerkers, maar ook zorgmedewerkers, mensen met een hoge opleiding, studenten en pensioengerechtigden. Veel mensen bekommeren zich niet om het sociale vangnet, omdat zij enkel bezig zijn hoe zij voor zichzelf het beste uit dit systeem kunnen halen.

Schijn zelfstandigheid

Nu schreven Marx en Engels al over bestaansonzekerheid. In de eeuw na publicatie van hun Manifest is er een wereld aan voorzieningen rond bestaanszekerheid gewonnen. In onze huidige tijd worden deze voorzieningen echter weer afgebroken:

Die verworvenheden zijn in drie decennia neoliberalisme een voor een bij het afval gezet. (Lijster, p. 47)

Kenmerkend voor allerlei beroepen is tegenwoordig de schijn zelfstandigheid. Veel mensen hebben geen boodschap aan een sociaal vangnet, omdat zij ervan uitgaan dat zij dit vangnet niet nodig hebben. Maar wanneer je ziek wordt of wanneer je zelf rond moet komen van werk, is een ziekteverzekering en op latere leeftijd een pensioen wel belangrijk. Deze zaken kun je als zelfstandige niet in je eentje regelen. Daarom zijn initiatieven belangrijk om collectieve voorzieningen betaalbaar te houden. Ik denk bijvoorbeeld aan het Noaberfonds, de Twentse variant van het Broodfonds. Dit is een collectieve voorziening voor arbeidsongeschiktheid, ontwikkeld dóór en vóór ondernemers.

Verenigt u!

De druk ligt tegenwoordig op het individu en als alles vastloopt ligt het aan jezelf. Daarom roept Lijster op om oog te hebben voor gemeenschappelijke problemen zoals uitbuiting en bestaansonzekerheid. Denk na over een systeem waarin ruimte is voor solidariteit, zorg voor de ander en duurzaamheid. Zijn oproep is aan eenieder van ons. Wacht niet af wat er in politiek den Haag gebeurt, maar start een protestactie of neem deel aan een coöperatief.

Solidariteit

Wat mij aanspreekt in zijn oproep is de gedachte aan solidariteit. Lijster stelt dat het ondernemen van actie alleen al een daad van verzet is tegen de dominante logica van eigen verantwoordelijkheid. Het draait om samen verantwoordelijk zijn. Om ruimte en aandacht voor mensen die je dierbaar zijn, en om een fatsoenlijke samenleving. Verenigt u! past ook bij een maatschappij waarin lotgenoten elkaar verstevigen door samen te werken vanuit belangengroepen. En een maatschappij waar achterbannen hun stem laten horen zodat adviesraden deze signalen mee kunnen nemen naar beleidsmakers.

Meer weten?
Neem vrijblijvend contact op.

Het bericht “Wacht niet af, maar sluit je aan!” verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Grenzen aan vrijheid

Zelf kunnen bepalen waar ik naar toe ga en hoeveel mensen ik ontmoet zijn vrijheden die sinds de coronacrisis aan banden zijn gelegd. Belangrijk daarbij is dat ik deze beperkingen accepteer niet alleen omdat het voor mij beter is, maar vooral om te voorkomen dat andere mensen mogelijk ziek worden. Want ziek zijn beperkt iemands vrijheid, zeker wanneer je thuis of in het ziekenhuis afhankelijk bent van hulp van anderen. De oproep van de overheid om sociale afstand te bewaren is dus niet alleen een begrenzing van mijn vrijheid, maar ook bedoeld om elkaars vrijheid zoveel mogelijk in stand te houden. Deze crisis maakt duidelijk dat er grenzen zijn aan vrijheid en waarom het belangrijk is om rekening te houden met elkaar.

Samen

De oproep om samen de coronacrisis aan te kunnen heeft tot allerlei verrassende initiatieven geleid. Speurtochten met beren in de vensterbank voor jonge kinderen, bezoekjes aan ouderen op een hoogwerker, raambezoekjes met handtekeningen, spandoeken, muzikale optredens via internet, belmaatjes, boodschappendiensten enzovoorts. “We moeten het samen doen” klinkt het keer op keer. Hoe doen we dat samen?

Burgerparticipatie

De coronacrisis heeft onder andere het risico van individualisering zichtbaar gemaakt, stellen onderzoekers Duffhues e.a. (mei 2020). Tegelijkertijd laat deze crisis zien dat er grote tegenreacties zijn ontstaan. Daarom is het voor dezelfde onderzoekers de vraag of deze golf van sociale betrokkenheid straks alleen als mooie herinnering blijft bestaan of dat dit de voedingsbodem wordt voor nieuwe burgercollectieven. Zij roepen op om solidariteit tussen burgers speerpunt van toekomstig overheidsbeleid te maken.

Omzien naar elkaar

Deze oproep tot solidariteit sluit in mijn beleving aan bij een uitspraak van Jan Terlouw (interview Volkskrant magazine, 16 mei 2020):

…individualiteit, ontwikkeling van mensen, … daar geloof ik nog steeds heel erg in. Maar toch nuanceer ik het de laatste tijd ook wel. Want individualisme leidt ook tot vrijblijvendheid, tot eenzaamheid. Uiteindelijk gaat het om het gevoel dat je ergens bij hoort, dat zorgt voor liefde en een enorme kracht. En dat geldt ook voor de samenleving.

Samen werken en samen leven en solidariteit, deze woorden vormen de basis voor elke maatschappij. In het boek Samen (2016) analyseert de socioloog Richard Sennett de betekenis van deze begrippen, waarom ons vermogen tot samenwerken is afgenomen en hoe we het weer kunnen versterken. Het antwoord ligt bij het in gesprek gaan met elkaar en het uitproberen van verschillende vormen van samenwerking.

Wil je meer lezen?
Lees dan mijn boekbespreking van Samen van Richard Sennett

Het bericht De balans tussen het individu en de samenleving verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

In veel beleidsnotities en visies staat een schijnbaar onschuldige zin: “Iedereen wil gezond en zelfstandig oud worden”. De uitdrukking Oud worden staat tegenwoordig synoniem voor ‘vitaal zijn’ en ‘jong blijven’. Vroeger maakte je woordgrapjes over de jongere oudere en de oudere jongere, nu staan oudere mensen in de kracht van hun leven in Heel Holland Vitaal Oud. Of: Heel Holland Vitaal, want wie wil er nou oud zijn?

‘Oud worden’ betekende klachten en kwaaltjes en lopen met een stok. Het betekende hulpverleners die dagelijks zorg verlenen. Het betekende doodgaan. ‘Vitaal oud worden’ verhult. Dat begint heel onschuldig met het kleuren van grijze haren. Gezond oud worden? Niemand heeft last van ouderdomsklachten, die voorkom je door gezond te leven. Zelfstandig oud worden? Je moet er niet aan denken dat je afhankelijk bent. En doodgaan? Gá je straks nog wel dood?

Veerkracht

Ruim een kwart van de Nederlanders is chronisch ziek, ik ben er één van. Als 50-plusser wil ik oud worden, maar ik heb niets met die vitale grijze golf kilometervreters op elektrische fietsen. Ik gebruik liever het woord ‘veerkracht’. Veerkracht zit in NS-fietsen, die zijn kleurrijk en stevig. Deze fietsen nodigen uit om af en toe stil te staan op een kruispunt en om je heen te kijken, om een stukje te wandelen en de tijd te nemen. Veerkracht zit in het afvragen wat je wilt, met wie je verbonden bent en waarvoor je je nog gaat inzetten. Veerkrachtig oud worden is een ontdekkingsreis, zoals wij in Lottum een onbekend stukje Nederland ontdekken.

Ik ben vergeten te vragen wat de norm is. Hoeveel kilometers moet ik afleggen om erbij te horen? Ik heb geen antwoord gegeven en de 70-plusser heeft zich omgedraaid, alsof hijzelf in de gaten had hoe vreemd zijn vraag was. Alsof afstand boeit als je met andere dingen bezig bent: met liggen in het gras aan de oever van de Maas, met het bestuderen van de wolken en de boten die voorbijvaren. Hoezo: ‘hoeveel kilometers?’

Het bericht Kilometervreters verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.