Nationaal Preventieakkoord

Supermarkten doen mee aan het Nationaal Preventieakkoord met als doel het verbeteren van de gezondheid van Nederlanders. Dat staat volgens mij haaks op al die reclame voor ongezonde voeding. In alle toekomst modellen neemt het aantal volwassenen en kinderen met overgewicht of obesitas nog steeds toe. Dat is niet vreemd wanneer de verleidingen van reclame op de loer liggen.

Kijk de uitzending over ongezonde reclames terug op de website van Pointer KRO-NCRV en lees op de website meer over de trucs die gebruikt worden in de reclamewereld.

Het bericht Betutteling? Of gezond verstand?! verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Is het geen luxe om te praten over waar je gelukkig van wordt, wanneer je honger hebt vanwege geldproblemen?

Begin december ’22 organiseerde het Armoedepact Almelo een conferentie. Het Armoedepact verbindt verschillende organisaties die armoede bestrijden in Almelo en Chantal Walg hield een enthousiaste inleiding over positieve gezondheid.

Waar word je gelukkig van?

Bij Positieve Gezondheid gaat het niet over de afwezigheid van ziekten en beperkingen maar over het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren. Veerkracht staat centraal bij fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. Het model is bedoeld als gespreksmiddel om aan te geven hoe het met jou gaat en waar verbetering nodig is.

Deelnemers van de conferentie gingen onderling in gesprek over de betekenis van zaken als goed in je vel zitten, zorgen voor jezelf of het hebben van genoeg geld. Een van de vragen was of het geen luxe is om te praten over waar je gelukkig van wordt, wanneer je honger hebt vanwege geldproblemen? Dat deed mij denken aan politiek-filosoof Isaiah Berlin (1909-1997) en zijn uitspraken over vrijheid.

Vrijheid en eigen regie

Volgens Berlin heeft vrijheid niets te betekenen, wanneer je er geen gebruik van kunt maken omdat je bijvoorbeeld geen geld hebt om brood te kopen of omdat je ziek bent. Belangrijk is dat een overheid voldoende voorwaarden schept om vrijheid te kunnen gebruiken. Een overheid dus die een basisinkomen garandeert of medische hulp biedt. Daarnaast is het nodig dat de overheid helpt bij de vorming van dat vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren. Het begrip eigen regie vervang ik daarom liever door samen regie omdat dit uitdrukt dat het over relaties en verbinding gaat.

Gezondheidsvaardigheden

Chantal plaatste een vergelijkbare kanttekening bij het begrip eigen regie. Zij gaf aan dat het zowel om het individu als om de omgeving gaat. Dat het gaat over verbinden met andere mensen. En dat kijken naar gezondheid ook gaat over zingeving en wat belangrijk is in iemands leven. In haar boek Anders op zoek naar gezondheid zijn 42 verhalen opgenomen over de betekenis van gezondheid. Ieder verhaal eindigt met een paar vragen en met wist-je-datjes. Zodat je samen een gesprek kunt voeren.

Het is een mooi en praktisch boek dat kinderen en volwassenen handvatten biedt om met gezondheidsvaardigheden aan de gang te gaan. Helemaal passend bij het begrip samen regie.

Wil je meer weten of zoek je een gespreksleider over gezondheidsvaardigheden?

• Lees mijn blog over leefstijl.
• Neem vrijblijvend contact op!

Het bericht Anders verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Keuzevrijheid versus betutteling

De discussie hierover binnen een adviesraad Sociaal Domein ging over keuzevrijheid van mensen, over hulp vragen en hulp geven en over het gevaar van betutteling. Een soortgelijke discussie volgde ik tijdens Gezondheidsdrift een uitzending van het Filosofisch Kwintet (juli 2022). Mag je kiezen om ongezond te leven? Waarom noemen we overheidsbemoeienis betuttelend terwijl agressieve reclames van commerciële bedrijven marktwerking heten? Alana Helberg Proctor (sociaalwetenschapper) plaatste de vraag over gezondheidsproblemen en het voorkomen ervan in een bredere context:

‘…. De meeste gezondheidsproblemen ….. vloeien voort uit andere problemen zoals armoede, gebrek aan onderwijs en slechte leefomstandigheden.’

Daarom vindt zij het belangrijk om sociale processen in kaart te brengen die van invloed zijn op gezondheid. Door de nadruk te leggen op het individuele gedrag van mensen gaan we voorbij aan de maatschappelijke en politieke achtergronden van gezondheid. Aan de hand van twee essays* wil ik deze vraag over preventie en politiek beantwoorden.

Ga in gesprek

In beide essays wordt het spanningsveld rond preventie beschreven tussen enerzijds een terugtredende en anderzijds een betrokken overheid. Beide essays benoemen de verschillende rollen van burgers, politici en hulpverleners en daarom is het belangrijk dat allen in gesprek gaan over normen en afwegingen. Het gaat immers niet alleen over het individuele gedrag, maar ook over de context. Neem het voorbeeld over het betalen van rekeningen en denk maar aan de huidige stijging van energielasten, de hoge inflatie en de AOW uitkering die gelijk blijft.

Terugvertaald naar de discussie binnen de adviesraad Sociaal Domein heb ik een aantal aandachtspunten voor de lokale politiek:

1. breng ervaringen van mensen met geldproblemen naar de beleidstafel van jouw gemeente.
2. start een dialoog over waarden en normen rond preventie van geldproblemen.
3. maak duidelijk zichtbaar waar mensen met hun vragen rond levensvraagstukken als armoede en stress terecht kunnen.

Wil je meer weten of zoek je een gespreksleider over preventie? Neem dan contact op!

*: Een samenvatting van de twee essays en de titels:
– Tijdig en doordacht (VNG feb 2019) van Rienk Janssens
– Preventie en vroegsignalering langs de lat van het medisch, sociaal en publieke gezondheidszorg model (Kennisplatform Noord-Holland 2017) van Carla Kolner

Zie ook mijn eerder gepubliceerd blog over Leefstijl

Het bericht Preventie en politiek! verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Fysiek en sociaal

Te voet gaat een aantal keren gedetailleerd in op verschillende functies van de hersenen. Shane O’Mara is hoogleraar experimenteel hersenonderzoek en in dit boek deelt hij zijn uitgebreide kennis met ons. Hiervoor gebruikt hij resultaten uit allerlei onderzoeken en maakt deze toegankelijk en begrijpelijk. Hij begint zijn verhaal bij het ontstaan van lopen en hoe dit de mens allerlei voordelen heeft gebracht. Fysiek hebben we onze handen vrij om allerlei andere taken te vervullen. Sociaal kan het een prikkel zijn om dingen te veranderen. Wandelen maakt onze geest mobiel en opent de weg naar nieuwe mogelijkheden. Samen lopen en met name samen lopen met een doel, kan effectief zijn om verandering in onze samenleving te bereiken.

EASE

Daarom moeten onze beleidsmakers met de inrichting van onze samenleving, steden en dorpen rekening houden met lopen. O’Mara gebruikt hiervoor het ezelsbruggetje EASE dat uit 4 elementen bestaat:

1. Easy
2. Accessible
3. Safe
4. Enjoyable

Voor het beloopbaar houden van onze steden zouden beleidsmakers op deze vier punten moeten letten. De aandachtspunten voor leefbaarheid en herinrichting zijn dus het gemakkelijk belopen en het toegankelijk, veilig en plezierig zijn voor iedereen.

Ommetjes app

Een mooie ontwikkeling passend bij het wandelen vind ik de Ommetjes app van de Hersenstichting waarmee je samen met anderen kunt wandelen. De app is bedoeld om gezond gedrag te stimuleren en meer bekendheid te geven aan het werk van de Hersenstichting. Het is een leuke manier om samen met anderen te wandelen en elkaar te stimuleren om te blijven wandelen.

Genieten

Laat de wind in je gezicht waaien, …, voel de regen op je gezicht, de grond onder je voeten, …, laat je geest vrij… Lopen komt voort uit ons verre evolutionaire verleden, maar lopen is ook onze toekomst.

Zo besluit O’Mara zijn boek en zijn boodschap is duidelijk: lopen is goed voor je en hij kijkt uit naar de dag dat artsen wandelen gaan voorschrijven als behandeling voor onze gezondheid.

Volgens mij is de Hersenstichting met haar Ommetjes app hem daarbij vooruit gesneld.

Lees ook: Kilometervreters over veerkrachtig oud worden

Shane O’Mara (2020). Te Voet. Hoe twee benen de mens verder brengen. Vertaald door Luud Dorresteijn. Amsterdam: De Bezige Bij.

Het bericht Te voet verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Met mate

Mijn opa had een duidelijke mening over gezond of ongezond eten. “Volgens het ene onderzoek is pindakaas gezond en volgens het andere ongezond. Je moet niet alles geloven Karin, het gaat niet om wat je eet, maar om hoeveel. Met mate, dat is het belangrijkste, eet en drink met mate.” Waarbij hij de kanttekening maakte dat sla uitsluitend voor konijnen bedoeld was.

Wat is gezondheid?

Het begrip gezondheid heeft verschillende betekenissen, neem bijvoorbeeld het biomedische of het sociale model. In het biomedische model is gezondheid de afwezigheid van ziekte en ligt de nadruk op ziekte als afwijking van de norm. Opvattingen over wat normaal is verschuiven in de loop der tijd en zijn ook cultureel bepaald. Het begrip gezondheid in het sociale model gaat uit van een positieve zienswijze: het gaat over wel-zijn, in-de-wereld-zijn, waarbij afwezigheid van ziekte een bijkomende, maar niet noodzakelijke voorwaarde is. Zo legt het begrip positieve gezondheid de nadruk op het vermogen om je aan te passen en eigen regie te voeren.

Samenspel

Ik ben een voorstander van het gezondheidsmodel van Lalonde (gezondheidsrapport Canada 1974), waarin gezondheid een samenspel is van vier verschillende factoren, namelijk biologische factoren, leefstijl, voorzieningen in gezondheidszorg en omgeving. Wij worden geboren met een bepaalde aanleg (biologisch) en krijgen tijdens onze opvoeding kennis en vaardigheden over gezondheid aangereikt. Daarnaast zijn de kwaliteit van de zorg en de toegankelijkheid ervan ook belangrijk. En tot slot wordt ons gezonde gedrag beïnvloed door onze sociale en fysieke omgeving: familie, vrienden, relaties media, cultuur en woon, werk en school.

Is gezondheid een keuze?

Nee, gezondheid is niet maakbaar. Eigen regie past in deze illusie over het maakbare leven. Ik wil waarschuwen voor een te grote nadruk op leefstijlpolitiek waarbij we de verantwoordelijkheid bij het individu neerleggen. Onze biologische aanleg, de kwaliteit en toegankelijkheid van onze zorg en onze fysieke en sociale omgeving zijn medebepalend. Daarbij speelt toeval een grotere rol dan je misschien zou willen bij het al of niet gezond zijn. Er zijn grenzen aan onze mogelijkheden, ook aan onze gezondheid.

Wil je meer weten of in gesprek over het samenspel om gezondheid te beïnvloeden? Neem vrijblijvend contact op, ik ga graag met je in gesprek over mijn motto: samenregie!

Het bericht Leefstijl op recept verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.