Tussentijd

Solnit gebruikt het woord tussentijd dat is ‘de tijd die nodig is om ergens heen of vandaan te wandelen, van ronddolen, van boodschappen doen’ (p. 13). Ik herken deze tijd omdat ik veel wandel en altijd gebruik maak van het openbaar vervoer. Veel mensen betreuren deze tijd, maar Solnit waardeert tussentijd, net als ik. Wandelen verbindt mensen aldus Solnit en zij illustreert dit met een beschrijving van de vele binnenruimten:

Veel mensen leven tegenwoordig in een achtereenvolgende reeks binnenruimten – thuis, auto, sportschool, kantoor, winkels – die niet met elkaar verbonden zijn. Te voet blijft alles verbonden, want onder het lopen bezet je de plekken tussen die binnenruimten, op dezelfde manier als je die binnenruimten bezet. (p.26)

Wandelen kost tijd!

Lopen is goed voor je, daarover heb ik in een eerder blog geschreven. Lopen is bedrieglijk eenvoudig met allerlei goede effecten. Toch merk ik vaak dat anderen het lastig vinden om wandelen in hun dagelijkse leven in te passen: want lopen kost tijd.
‘Ik heb geen tijd om te wandelen overdag,’ zei mijn vriendin. ‘Ik moet op tijd bij de volgende cliënt zijn.’
‘Ik moet ook op tijd bij mijn afspraken zijn,’ antwoordde ik ‘en omdat ik te voet ga en met het openbaar vervoer kan ik minder afspraken plannen op een dag. Nog een vraag: ga je naar de sportschool?’
‘Zeker’ antwoordde ze ‘en daar ga ik met de auto naar toe. Het zou wel kunnen met de fiets, maar daar heb ik ook te weinig tijd voor: na het werk moet ik nog eten en zorgen dat ik op tijd kom voor de les.’
‘Ik ga niet naar een sportschool, maar dat hoeft volgens mij ook niet want ik loop al veel overdag. Met al dat wandelen naar mijn afspraken heb ik mijn beweging wel, daar spaar ik tijd en geld!’
Verrast keek mijn vriendin mij aan: ‘Zo heb ik daar nog niet over nagedacht.’

Wandelen en denken

Veel dingen gaan in onze maatschappij sneller vanwege allerlei technologieën. Werknemers zijn productiever, maar niet vrijer. We verwachten meer van iemand omdat het sneller kan, sneller moet. Ik houd van een rustig tempo in mijn alledaagse leven en dat herken ik in Solnits Wanderlust:

Het wandelen … creëert een delicaat evenwicht tussen werken en nietsdoen, tussen zijn en doen. Het is lichamelijke arbeid die niets produceert, op gedachten, ervaringen en aankomsten na. (p.21)
Ik houd van wandelen omdat het langzaam gaat, en ik heb het vermoeden dat de geest, net als de voeten, met een tempo van zo’n vijf kilometer per uur functioneert. Als dat zo is beweegt het moderne leven sneller dan de snelheid van het denken of de bedachtzaamheid. (p.27)

Omzien naar elkaar

Wanderlust gaat over de relatie tussen wandelen en denken, over de wildernis, over tuinen, over steden en natuurgebieden. Over pelgrimages, over protestacties, over optochten. Onze lichamen zijn langzaam, kwetsbaar en soms onbetrouwbaar, aldus Solnit.

Eten, rusten, bewegen en het weer ervaren zijn de meest primaire ervaringen van in het bezit van een lichaam zijn, deze ervaring als negatief beschouwen is hetzelfde als biologie en het leven van de zintuigen veroordelen … De wereld bevindt zich niet langer op de schaal van onze lichamen maar op die van onze machines … De afname van het lopen gaat over het gebrek aan ruimte om te wandelen, maar het gaat ook over het gebrek aan tijd…. (p.306-307)

Nog even terug naar Priscilla’s voettocht tegen geweld: haar protest is ook een oproep om naar elkaar om te zien. Wandelen gaat dan over het contact leggen met mensen. Dat vind ik een mooi voorbeeld om te gebruiken in mijn workshops Over eenzaamheid voor vrijwilligers en zorgmedewerkers.

Heb je interesse in een workshop voor jouw organisatie?
Neem vrijblijvend contact op:
– mail info@spinnenwebteksten.nl
– bel 06 1345 8800

Het bericht Wandelen verbindt! verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Hoe ga je in gesprek?

Het was een boeiende bijeenkomst met enthousiaste deelnemers en dat leverde interessante discussies op. Vooral over de vraag waarom het lastig is om in gesprek te gaan over eenzaamheid en hulp te vragen. Daar zijn verschillende redenen voor en deze zijn volgens mij vooral gebaseerd op ons mensbeeld in de huidige samenleving.

Mensbeeld

In onze cultuur ligt de nadruk op jezelf kunnen redden en op autonomie. Wij bepalen zelf ons leven en maken zelf onze keuzes. Daarom laat je anderen uit schaamte niet graag zien dat je hulp nodig hebt, daar val je anderen niet mee lastig. Annemarie Mol noemt dit ideaalbeeld de logica van het kiezen. Er is ook een alternatieve opvatting over autonomie: dit vraagt een groter vertrouwen op de medemens en een openstaan voor kritiek en hulp van andere mensen. Deze alternatieve vorm noemt Mol de logica van het zorgen en dat gaat over mensen die aan elkaar verbonden zijn. De logica van het zorgen gaat ook over mensen die kiezen, maar dat kiezen doen we niet alleen. We zijn mensen te midden van anderen en we hebben elkaar nodig en dat vraagt om een samenspel. Terug naar de vraag: hoe ga je in gesprek over eenzaamheid?

Jouw mensbeeld

Veel mensen vinden het onderwerp zelf lastig te bespreken: dat hangt samen met hun mensbeeld en met hun ideeën over mensen die eenzaam zijn. Movisie geeft een uitgebreid overzicht van mogelijke belemmerende gedachten daarbij zoals bijvoorbeeld Ik ben bang dat de ander mij bemoeizuchtig vindt of Ik heb geen tijd om het gesprek goed aan te gaan. Een belangrijke eerste stap om eenzaamheid te kunnen bespreken is dat je eenzaamheid erkent en dat je weet welke belemmerende gedachten jij zelf hebt. Ruimte voor het negatieve en zoeken naar een manier er iets van te maken. Mogelijk kun je deze gedachten omzetten in helpende gedachten zoals bijvoorbeeld Ik hoef het niet op te lossen of Erkenning van gevoel lucht op.

Een beeld zegt meer dan 1000 woorden

Recent onderzoek* onder oudere mensen en vrijwilligers over de rol van burgers bij het bestrijden van eenzaamheid ging over het belang van een vertrouwensband tussen vrijwilliger en oudere. Een geschikte methode daarvoor is de photovoice methode. Je vraagt deelnemers om foto’s te maken of voorwerpen mee te nemen over belangrijke momenten in hun leven of over activiteiten die ze graag zouden willen doen. Ook hier vertrek je vanuit het negatieve (eenzaamheid) en ga je op zoek naar veerkracht. Passend bij de persoon zoek je samen naar wat iemand nodig heeft zonder te oordelen.

Tot slot

Eenzaamheid is een veelkleurig onderwerp en blijft boeien. Het was mooi om deze workshop samen met Alice Brink, filosoof, vorm te geven. Vooral dank aan de vereniging voor Verlegen Mensen voor het enthousiasme waarmee zij met onze werkvormen aan de slag gingen en voor de openheid en gesprekken over Eenzaamheid.

Wil je meer weten of heb je interesse in een workshop Over eenzaamheid?
Neem vrijblijvend contact op.

* C.M. van Leersum en J. Ottink. Via burgers de beste manier ontdekken om eenzaamheid te bestrijden. TSG Tijdschr Gezondheidswet. 2024, 102:18-27.

Het bericht In gesprek gaan over eenzaamheid verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Eenzaam in een stampvol café!

Een eerder blog ging over de rol van muziek bij het inkleuren van eenzaamheid. We begonnen de ochtend met een songtekst van de Dijk. Eenzaam in een stampvol café geeft een goed beeld dat veel mensen herkennen. Over het eenzame gevoel dat je kunt hebben terwijl er veel mensen om je heen zijn. Eenzaamheid lees je aan de buitenkant van mensen niet af. Maar ook het tegenovergestelde komt voor: mensen die alleen zijn en zich niet eenzaam voelen. De workshop begon met speeddaten: korte gesprekken met elkaar over stellingen en levensvragen. Tijdens het speeddaten stond de persoonlijke beleving van eenzaamheid centraal.

Wat helpt en wat helpt niet

Na het speeddaten hebben we gesproken over de levenslijn. Dat gaat over verschillende gebeurtenissen in het leven die kunnen leiden tot eenzame gevoelens. Bijvoorbeeld wanneer je verhuist naar een nieuwe plaats. Of wanneer je voor een familielid zorgt en steun mist van anderen daarbij. Allereerst zijn we op zoek gegaan naar de ervaringen van deelnemers bij het beantwoorden van de vraag Wat helpt in het omgaan met eenzaamheid. Bovenaan de lijst staat het luisteren zonder oordeel, direct gevolgd door het erkennen, het benoemen en het aanwezig zijn. Er is ook een lange lijst met acties die je beter niet kunt doen: zoals goedbedoelde adviezen aan de ander om iets te gaan doen of het bagatelliseren van andermans gevoelens.

Luisteren

Verbinden met eenzaamheid gaat over luisteren naar de ander. Luisteren met aandacht, het gaat over contact maken met de ander. Het is een zoektocht naar mogelijke oplossingen waarbij verschillende vragen aan bod komen zoals

• wat heeft de ander nodig?
• durft de ander te vragen?
• waar vind je een passend antwoord?

Tot slot hebben we geoefend met belemmerende en helpende gedachten om de drempel over te stappen in het contact met de ander.

Verhelderend en waardevol

De enthousiaste deelnemers vertelden mij na afloop dat zij het een waardevolle ochtend hadden gevonden met mooie werkvormen. Daar ben ik het helemaal mee eens en ik heb het met heel veel plezier gedaan. Met dank aan alle deelnemers en veel succes met het toepassen van de handvatten.

Heb je interesse in een workshop voor jouw organisatie: neem vrijblijvend contact op:
– mail info@spinnenwebteksten.nl
– bel 06 1345 8800

Het bericht Verbinden met eenzaamheid verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

De Economie van Automatisering

De invloed van robots en automatisering neemt toe in ons dagelijks leven, zelfs in de zorg zijn robots tegenwoordig aanwezig. Als samenleving verliezen we iets fundamenteels wanneer we stoppen met het verlenen van zorg voor anderen. Hertz benoemt in een viertal punten waarom zorgen voor anderen als persoon belangrijk blijft:

1. Use it or lose it: wanneer we minder met elkaar in het echte leven omgaan, worden we er slechter in.
2. Meer tijd rondbrengen met robotvrienden betekent dat we minder zin krijgen in de extra inspanningen die het vraagt om met mensen om te gaan.
3. Door samen te werken oefenen we als het ware onze spieren voor het sluiten van compromissen en wederkerigheid.
4. Voor een succesvolle democratie is het belangrijk dat de band tussen overheid en burger en tussen burgers onderling goed is.

Politiek van onverdraagzaamheid

Hertz verwijst hierbij naar het werk van Hannah Arendt over de opkomst van het totalitarisme. Wanneer mensen zich niet gezien of gehoord voelen in de samenleving, biedt dat een voedingsbodem voor totalitair bestuur. Of denk aan aanjagers van eenzaamheid: mensen met weinig vertrouwen in medeburgers en overheid, mensen met een financieel onzeker bestaan en sociaal geïsoleerde mensen. Rechtse populistische politici hebben deze oorzaken en gevolgen van eenzaamheid als beste begrepen en zij weten deze emoties uit te buiten. De populistische politiek leidt echter tot verdeeldheid en Hertz zoekt een antwoord op eenzaamheid dat mensen samenbrengt in een wereld die uit elkaar valt. Daarom pleit Hertz voor een brede aanpak van eenzaamheid waarin plek is voor iedereen.

Van links tot rechts

Het gevoel van gemeenschappelijkheid kun je niet kopen of opleggen, het kost tijdsinvestering en aandacht voor participatie. Hertz vraagt aandacht voor politici van allerlei kleuren. Aandacht voor de conservatieven die nadruk leggen op de inzet van het individu en aandacht voor de linkse partijen die inzet vanuit de overheid bepleiten. Beide invalshoeken zijn nodig naast meer aandacht voor een economie gericht op welzijn en een (stedelijke) omgeving die ontmoeten in de wijk stimuleert.

Sociaal of asociaal?

Een sprekend voorbeeld in haar boek vind ik het bankje. In sommige steden wordt het bankje ontworpen zodat het onprettig is om er lang op te zitten. Het idee is te voorkomen dat dakloze mensen of jongeren op deze plekken blijven rondhangen. In mijn eigen woonplaats ken ik gelukkig een ander voorbeeld van bankjes die samen met wijkbewoners ontworpen en gemaakt worden: het doel hiervan is elkaar ontmoeten.

 
Eenzaamheid verminderen

Hertz besluit haar boek met de woorden:

Het tegengif voor de eenzame eeuw kan uiteindelijk louter zijn dat wij er voor elkaar zijn, ongeacht wie die ander is (p. 287).

Eenzaamheid verminderen kan alleen als we met elkaar in contact komen op een manier die ons verder brengt. Het gaat dus om een manier die problemen oplost of vermindert. Dat geldt zowel in ons individuele leven als op het werk en in de politiek. We moeten weer met en voor elkaar bezig zijn. Niet voor jezelf of je eigen portemonnee. Alleen zo komen we met elkaar verder.

Wil je meer weten of in gesprek gaan over omgaan met eenzaamheid? Neem dan contact op!

Het bericht Zorgen voor elkaar: democratische brandstof! verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Cijfers

Allereerst plaatst zij kanttekeningen bij de verschillende onderzoeken en cijfers naar mensen die eenzaam zijn. Zie ook mijn blog Elk mens staat voor een verhaal. Slob wijst daarbij op het gevaar om eenzaamheid een ziekte te noemen waardoor de farmaceutische industrie vervolgens op zoek gaat naar het pilletje om eenzaamheid te bestrijden. Dat is niet de manier om met eenzaamheid om te gaan aldus Slob.

Eenzaamheid is menselijk

Eenzaamheid is een gevoel. Stel dat ik een dierbaar iemand verlies, dan mis ik degene en kan ik mij eenzaam voelen. Het ervaren van eenzaamheid is specifiek voor mensen omdat zij betekenis geven aan contacten en nadenken over hun gevoelens. Eenzaamheid ervaren maakt ons soort als mens uniek volgens Slob.

Taal en emoties

Het tegenovergestelde van eenzaamheid is je verbonden voelen en dat ervaar je in contacten met mensen die jou begrijpen. Gedeelde ervaringen horen vaak tot de meest feestelijke van het leven. Slob gaat met name in op het filosofische werk van Daniel Dennett (1942- ) over bewustzijn en taal. Woorden maken het mogelijk om anderen te begrijpen maar ook om jezelf uit te drukken. Wie je bent komt tot uiting in contact met andere mensen. Bij de een laat je meer persoonlijke emoties zien dan bij de ander. Slob plaatst dit proces in de coulissen achter het toneel. Daar heb je als het ware een innerlijke bufferzone waarin je bepaalt wat je wilt laten zien en wat je voor jezelf houdt. Zij gebruikt hiervoor de metafoor van maskers waarmee wij het leven benaderen.

Vermommingen

Haar metafoor van maskers herinnert mij aan een kleurrijk dwaas-wijs boek Waar ben je? van Toon Hermans. Hij tekent en schrijft over de vele vermommingen in ons leven. Over hoe wij het samenleven zijn kwijtgeraakt. Over het alleen gevoel. Wij herkennen de mens niet meer in elkaar omdat wij die verborgen houden. Laten we blijven hopen, daarmee eindigt Toon Hermans zijn verhaal. Uit Slobs boek haal ik vooral hoe belangrijk het is om te oefenen in sociale vaardigheden, waarin je leert om jezelf te laten zien. Dat laten zien maakt je kwetsbaar voor reacties van anderen, maar zonder die reacties is het onmogelijk om eenzaamheid te doorbreken.

Kwetsbare verbindingen

Het belangrijke handvat uit Slobs analyse gaat dus over de potentiële kracht van eenzaamheid. Het delen van jouw gevoel en het praten over eenzaamheid maakt een waardevolle verbinding met anderen mogelijk. Dit noemt Slob de gastvrije kant van eenzaamheid. Het lijkt een open deur maar dat is het niet. Slobs uitleg over maskers en bufferzone maken duidelijk dat het niet allemaal vanzelf gaat of eenvoudig is.

Wil je meer weten of in gesprek gaan over omgaan met eenzaamheid? Neem dan contact op!

Het bericht De lege hemel verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Laten we niet vergeten dat elk getal voor een mens staat en elk mens voor een verhaal

Vanwege corona horen we elke dag veel getallen, over het aantal nieuwe besmettingen, over opnames in ziekenhuizen en over mensen die overleden zijn. Het zijn feiten en cijfers en daarbij ontbreken de verhalen. Een pandemie is ver weg tot een naaste ernstig ziek wordt. De kracht van verhalen zit in het uitbeelden van de emotionele ervaringen. In dit blog wil ik dieper ingaan op de betekenis van verhalen en met name op de betekenis bij eenzaamheid.

Feiten en cijfers

Als gezondheidsvoorlichter begint mijn werk meestal met het verzamelen van feiten en cijfers. Bij eenzaamheid maak ik bijvoorbeeld gebruik van uitkomsten van de gezondheidsmonitor, een vragenlijstonderzoek dat de GGD uitvoert in samenwerking met het RIVM en het CBS. De gezondheidsmonitor verzamelt feiten zodat beleidsmakers inzicht krijgen in de gezondheid van Nederlanders en hun beleid kunnen afstemmen op factoren die uit deze vragenlijsten naar voren komen. Het is dan ook belangrijk om te weten welke definitie van eenzaamheid in de vragenlijst gebruikt wordt.

Eenzaamheid

Bij eenzaamheid gaat de gezondheidsmonitor uit van het aantal contacten en de kwaliteit van deze contacten. De monitor meet sociale en emotionele eenzaamheid. Het begrip eenzaamheid kent echter meerdere omschrijvingen en een daarvan is existentiële eenzaamheid. Maak je gebruik van cijfers die uitgaan van (de waardering van) contacten dan gebruik je slechts een deel van de beleving van eenzaamheid. Heb je interesse in de vele manieren om eenzaamheid in te kleuren? Meer hierover vind je in de bundel Mag een mens eenzaam zijn? (red. Ton Jorna) waarin verschillende studies naar existentiële eenzaamheid en zingeving zijn opgenomen.

De mens centraal

Eenzaamheid benaderen vanuit getallen leidt tot een aanbod van allerlei activiteiten waar mensen gebruik van kunnen maken. De aanpak van eenzaamheid vraagt echter om maatwerk en dat betekent dat het gaat om het luisteren naar het individuele verhaal over eenzaamheid. Pas dan kun je maatwerk leveren en staat de mens centraal. Neem bijvoorbeeld het werk van Coleta Platenkamp. Zij heeft duizenden verhalen verzameld van mensen met een (chronische) ziekte en al deze verhalen geven inzicht in een ruimer begrip van wat eenzaamheid betekent voor hen.

Ieder mens een eigen verhaal

Getallen zijn belangrijk, maar ze geven slechts een deel van de informatie die we nodig hebben. Achter elk getal zit een verhaal met een rijkdom aan geleefde werkelijkheid. Door te gaan voor het verhaal achter het getal kunnen we maatwerk leveren.

Wil je meer weten of een workshop volgen over eenzaamheid?
Neem vrijblijvend contact op.

Het bericht Elk mens staat voor een verhaal verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

De vele gezichten van eenzaamheid

Eenzaamheid is een gevoel van leegte en gemis. Iedereen kent wel momenten van eenzaamheid in bepaalde periodes van het leven. De volgende 3 soorten eenzaamheid worden vaak omschreven:

1. Emotionele eenzaamheid gaat over het missen van een hechte, intieme band met een of meerdere personen. Deze vorm gaat over de kwaliteit van het contact.
2. Sociale eenzaamheid wil zeggen dat je minder contact hebt met mensen dan je wenst. Het gaat over het aantal contacten.
3. Existentiële eenzaamheid gaat over zingeving. Wanneer je zoekt naar de betekenis van je leven of jouw plek in het leven.

Emotionele eenzaamheid

Een goed voorbeeld van muziek bij emotionele eenzaamheid vind ik het lied I’ll never love again, dat lady Gaga zingt na het overlijden van haar grote liefde in A star is born. Na een tumultueus leven vol passie, roem, drank en drugs, zingt zij over hun gemeenschappelijke liefde. Wanneer iemand, die je dierbaar is, wegvalt, is dit niet te vervangen door een ander. Ook al zijn er anderen van wie je houdt. Dat is emotionele eenzaamheid.

Sociale eenzaamheid

Muziek van Tsjaikovski past voor mij bij sociale eenzaamheid. Wanneer je weinig contact hebt met mensen, komt bij mij het beeld van een lege kamer naar voren. In die kamer klinkt muziek, die verlatenheid en verdriet oproept. Dan denk ik aan Tsjaikovski’s Ouverture.

Existentiële eenzaamheid

Jaren geleden was ik ziek en tijdens mijn herstel zocht ik naar de betekenis van mijn leven, naar dingen die ik belangrijk vind in mijn leven. De muziek van Einaudi past in die zoektocht en met name het nummer Run heb ik keer op keer geluisterd. Alle elementen zitten er voor mij in: verlies, verdriet, troost, weg willen, doorgaan, energie, noem maar op.

Welke muziek kies jij?

Eenzaamheid is persoonlijk. Soms is het lastig om in woorden uit te drukken wat we voelen en willen. Muziek is een andere manier om eenzaamheid in te kleuren. Welke muziek kies jij?

Voor meer informatie of het aanvragen van een workshop:

• bel 06 1345 8800
• mail info@spinnenwebteksten.nl

Het bericht Hoe klinkt eenzaamheid? verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.

Wat is eenzaamheid? Mijn eigen zoektocht was vol verrassingen en onderweg kwam ik de nodige vooroordelen tegen. Tijdens een koffiebijeenkomst voor ouderen en een ronde tafel gesprek met hulpverleners en vrijwilligers heb ik ideeën hierover met anderen gedeeld en uitgewisseld.

Kwetsbare zelfstandigheid

In de wijk Wensink Zuid in Borne organiseert het wijkcomité maandelijks een koffiebijeenkomst voor ouderen. Op 9 juni 2016 ben ik met hen in gesprek gegaan over Eenzaamheid. Onze huidige maatschappij vraagt mensen om zo zelfstandig te zijn en zoveel mogelijk zelf te doen. Die gedachte kan ook doorslaan. Je bent als mens afhankelijk van anderen. Kwetsbaar zijn hoort bij het leven, net als eenzaamheid. Mensen lopen soms te lang door met vragen, zij vallen anderen niet lastig, zij houden het onder de pet. Waarom? Omdat kwetsbaarheid niet past bij het ideaal van zelfstandige mondige mensen. Het gevolg hiervan is dat mensen geen hulp vragen terwijl zij wel hulp nodig hebben of wensen te krijgen; dit is vraagverlegenheid. Ik heb het Kristallenspel bedacht om met elkaar over die vraagverlegenheid in gesprek te gaan.

Durf te vragen

Mijn ervaringen en ideeën vanuit de opleiding Filosofie heb ik bij elkaar gebracht in het Kristallenspel, een bordspel met kleurige figuren. Het biedt een speelse manier om over eenzaamheid te praten en vooral over de reden waarom mensen iets wel of niet aan elkaar vragen. Bij het spel horen vragen. Soms eenvoudig (”Wil je koffie met me drinken?”) of praktisch (“Kun je mij helpen bij het boodschappen halen?”). Andere vragen gaan over gevoelens zoals verdriet en eenzaamheid. Het spel leidde tijdens de koffiebijeenkomst tot vele verrassende gesprekken. Uit de gesprekken kwam naar voren dat je makkelijker iets durft te vragen of te delen, wanneer je iemand kent of vertrouwt. Soms ga je er vanuit dat een ander geen tijd heeft of iets niet wil doen, dus vraag je het niet. Voor sommige mensen is het vanzelfsprekend dat je alles met je kinderen kunt bespreken, voor anderen was het juist een probleem om hun kinderen iets te vragen. De kwaliteit van de relatie bleek erg belangrijk. Het was mooi om te ervaren dat mensen het prettig vonden om met elkaar over deze onderwerpen te praten. Het paste in het beeld van het spel: een mens groeit als een kristal door met anderen iets te delen, een relatie te hebben.

Ronde tafel gesprek

Aansluitend aan deze koffiebijeenkomst heb ik op 15 juni 2016 in Borne een ronde tafel gesprek georganiseerd voor hulpverleners en vrijwilligers die werkzaam zijn bij verschillende organisaties (woningbouw, welzijn, zorg).. Na een korte samenvatting over de koffiebijeenkomst in Wensink Zuid zijn de aanwezigen met elkaar in gesprek gegaan over hun eigen ervaringen met eenzaamheid en wat hen geholpen heeft om daarmee om te gaan. De vele voorbeelden gaven aan hoe eenzaamheid vele gezichten kent. Het op jezelf gaan wonen op jonge leeftijd, werkzaam zijn in een baan die niet bij je past, een geheim dat je niet kan delen met anderen, zorgen die je hebt en niet kan delen. De deelnemers herkennen dat mensen hun vragen vaak niet stellen om een ander niet tot last te zijn. Hoe toets je dat eigenlijk? Wanneer ben je een ander tot last: wanneer je iets vraagt of juist wanneer je jouw vraag of zorgen niet deelt?

Helpen om vragen te stellen

Het doel van het ronde tafel gesprek was om tot ideeën te komen om vraagverlegenheid te doorbreken. Hoe kun je mensen helpen om hun vragen te stellen? De belangrijkste tip van hulpverleners en vrijwilligers is om mensen uit te nodigen hun vragen te delen. Op de algemene vraag ‘Hoe gaat het?’ komt vaak een sociaal wenselijk antwoord: ‘goed’. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: ‘mooi, hoe goed?’ en doorvragen naar datgene wat niet goed gaat. Vraag mensen naar wat zij zelf kunnen doen of in het verleden gedaan hebben om eenzaamheid aan te pakken. De een is gewend zich eerst terug te trekken en na te denken over een oplossing voor hij met een ander hier over gaat praten. Soms kunnen hulpverleners zoals een psycholoog of psychiater helpen. Voor sommigen is het juist prettig om iets met een buitenstaander te bespreken. Geef daarbij aan dat het niet gek is om gebruik te maken van geestelijke gezondheidszorg; geef jouw eigen ervaringen weer. Hulpverleners en vrijwilligers kunnen mensen een spiegel voorhouden. Tot slot gaven deelnemers aan dat wederkerigheid geen plicht is; wanneer je iemand iets vraagt betekent dat niet dat je verplicht bent om iets terug te doen. Ga niet te snel uit van wat een ander zou kunnen denken: maar ga in gesprek met de ander.

Kopje koffie drinken?

In gesprek gaan met elkaar en in relatie staan tot elkaar; deze sleutelwoorden vormen voor mij het begin- en het eindpunt van een zoektocht naar eenzaamheid en vraagverlegenheid. Wanneer mensen in gesprek gaan met elkaar, delen zij iets en groeien relaties. Door vragen te stellen, kom je verder. Bij de afsluiting van het ronde tafel gesprek kwam het OER model ter sprake (Verkooijen, 2010). OER staat voor Ondersteuning Eigen Regie. In principe voert ieder mens de regie over zijn of haar eigen leven. Zelf de regie voeren is echter niet hetzelfde als alles zelf moeten doen en alleen zijn. De mens staat in relatie tot anderen en het is juist de kwaliteit van die relaties die bepaalt of iemand vragen kan stellen of durft te stellen. Om mensen te ondersteunen bij het voeren van de eigen regie, zijn de volgende handelingen van hulpverleners vereist: actief luisteren, open vragen stellen, afstemmen, informeren en op verzoek adviseren en wensen monitoren. Een kartonnen bordje met de tekst ‘Heel eenzaam’ kom ik nog steeds niet tegen. Volgens mij is de vraag ‘Wil je met mij een kopje koffie drinken?’ een beter idee voor een kartonnen bordje, omdat het een begin is om met elkaar in relatie te staan.

Met dank aan Antoinet de Boer, Welbions, voor haar hulp en meedenken tijdens deze zoektocht. Ook wil ik de deelnemers van het Ronde tafel gesprek bedanken voor hun medewerking: Siny Boer, Jieles van Daalen, Joke Boevink, Mirja Hakkenbroek, Vera Wieland, Bernadet Nijhuis, Richard Geelen, Ineke Slettenhaar en Josefien Melief. En alle mensen die tijdens de koffie-ochtend van Wensink Zuid hebben meegedaan aan het Kristallenspel.

Het bericht Met wie praat jij over eenzaamheid? verscheen eerst op Spinnenweb Teksten.